اثر اقتصادی روزهداری / تایید مصوبه دولت احمدینژاد درباره کاهش ساعات کاری ماه رمضان در این تحقیق
در دولت محمود احمدینژاد ساعت کاری کارکنان دولت کاهش یافت و این سیاست با همه مخالفان و موافقانی که داشت، حدود هشت سال ادامه پیدا کرد. با روی کار آمدن دولت حسن روحانی، مصوبه دولت قبل لغو شد اما این روزها پژوهشگران دانشگاه هاروارد تحقیقی کردهاند که نشان میدهد ساعات طولانی روزهداری میتواند اثر منفی بر بهرهوری داشته باشد. این یعنی اینکه مصوبه دولت احمدینژاد مبنی بر کاهش ساعات کاری در ماه رمضان درست بوده است.
همزمان با روی کار آمدن محمود احمدینژاد ساعات کاری کارکنان دولت در ماه رمضان از ساعت هشت و 30 دقیقه تا 14 و 30 دقیقه اعلام شد. با این حال نمایندگان مجلس و برخی کارشناسان بارها نسبت به این تغییر موضع منفی گرفتند. استدلال آنها این بود که دولت با چنین رویهای، قانون 44 ساعت کار هفتگی را نادیده گرفته است. دولت احمدینژاد که به مدت چهار سال همه انتقادها را به جان خریده بود، در نهایت کاهش ساعات کاری در ماه رمضان را به مصوبه تبدیل کرد. یعنی اینکه از سال 1388 بر اساس تصمیم هیات وزیران ساعت شروع فعالیت اداری 9 صبح و ساعت پایان کار 14 اعلام شد. به این ترتیب تا پایان عمر دولت احمدینژاد این مصوبه اجرا شد تا اینکه دولت یازدهم این مصوبه را لغو کرد و علاوه بر آن با بخشنامهای جدید همه دستگاههای اجرایی موظف شدند سقف 44 ساعت کار اداری را رعایت کنند. به این ترتیب ساعت کار ادارهها به روال پیش از دولت محمود احمدینژاد برگشت.
این روزها که مردم ایران رمضانی دیگر را تجربه میکنند، در باب روزهداری و آثار فردی و اجتماعی آن زیاد سخن میشنویم. اما هیچ تحقیق و پژوهشی در دانشگاهها و مراکز علمی ایران وجود ندارد که نشان دهد کاهش ساعات کاری در ماه رمضان سیاستی درست است یا به صرف اینکه چنین طرحی در دوره محمود احمدینژاد اجرایی شده، باید مذموم شمرده شود. در عین حال از آنجا که تحقیق درباره روزهداری و به طور کلی انجام اعمال و شعائر مذهبی کمتر معطوف به آثار اقتصادی آن بوده، نتایج تحقیق دانشگاه هاروارد میتواند برای سیاستگذاران در ایران قابل توجه باشد.
تحقیق دانشگاه هاروارد
فیلیپ کامپانت و دیوید یاناگیزاوا از محققان دانشکده اقتصاد دانشگاه هاروارد طی مطالعهای با عنوان «آیا دین بر رشد اقتصادی و شادکامی تاثیر دارد؟»(DOES RELIGION AFFECT ECONOMIC GROWTH AND HAPPINESS?) به بررسی آثار روزهداری بهویژه در شرایط سخت بر رشد اقتصادی و احساس رضایت درونی در میان کشورهای اسلامی پرداختهاند. اما آن چیزی که این مطالعه را نسبت به مطاعات دیگر برجسته میکند تلاش محققان برای توضیح و مدلسازی آماری، آثار و اهمیت روزهداری (به ویژه در شرایط سخت) در اجتماع بوده است جایی که آنها در ادامه نتیجه میگیرند اگرچه شاید در کوتاهمدت روزهداری در شرایط سخت رشد اقتصادی کشورها را کاهش دهد اما در بلندمدت به عنوان یک مکانیسم غربالگری در اجتماع عمل کرده و علاوه بر افزایش رضایت درونی فرد، منجر به افزایش سرمایه اجتماعی و کاهش هزینهها در بسیاری از تعاملات اقتصادی و اجتماعی میشود. همچنین از نکات برجسته این مقاله، بررسی اثر چرخش تقویم هجری در فصول سال در عرضهای جغرافیایی مختلف است که نتایج به دست آمده در این مقاله را بهویژه برای سیاستگذاران و دولتمردان در جهت برنامهریزی بهتر بسیار دارای اهمیت میکند.
مطالعهای که توسط محققان دانشکده اقتصاد دانشگاه هاروارد انجام شده است نشان میدهد روزهداری به ویژه در روزهای بلند سال منجر به کاهش بهرهوری افراد و در ادامه کاهش نرخ رشد اقتصادی کشور (البته در کوتاهمدت) میشود. نتایج این پژوهش نشان میدهد رابطه معکوسی بین افزایش ساعات روزهداری و نرخ رشد اقتصادی در کشورهایی که غالب جمعیت آنها را مسلمانان تشکیل میدهند وجود دارد به طوری که با افزایش ساعات روزهداری در کشورهایی که بیش از 75 درصد جمعیت آنها را مسلمانان تشکیل میدهند نرخ رشد اقتصادی گاه تا 25 درصد تحت تاثیر قرار میگیرد. البته در ادامه مقاله، به مطالعه و معرفی اثرات بلندمدت روزهداری در حوزههای اقتصادی و اجتماعی میپردازد و اعلام میکند روزهداری به ویژه در شرایط سخت (و به طور کلی اعمال مذهبی) به عنوان مکانیسم غربالگری در اجتماع عمل کرده و آثار بسیار مثبتی در کاهش هزینههای اقتصادی و افزایش سرمایههای انسانی طی طولانیمدت در اجتماع دارد.
با توجه به نکات گفتهشده به نظر میرسد برای کنترل اثرات اقتصادی کوتاهمدت روزهداری همچنین بهرهبرداری بیشتر از آثار مثبت آن در بلندمدت، تدوین سیاست درست، ضروری است. شاید بهتر باشد سیاستگذار با ارائه برنامهها و اقداماتی همچون تغییر یا جابهجایی ساعات کاری، جایگزینی و استفاده از ابزارهای پیشرفته در ارائه برخی از خدمات، در جهت ثبات هر چه بیشتر شرایط اقتصادی کشور گام بردارد. این مطالعه و نتایج آن به ما گوشزد میکند برای بهرهداری هر چه بیشتر از اثرات و فواید پدیدههای روحانی نظیر روزهداری، دولت باید به شیوهای صحیح سیاستگذاری کند.
متن کامل این مقاله در شماره 136 هفته نامه تجارت فردا منتشر شده است.
ارسال نظر