سایه «ناوگان پشهای» سپاه پاسداران بر کشتیرانی تجاری | جنگ هوایی جای خود را به بنبست فلجکننده در هرمز میدهد | نفتکشها چگونه محاصره دریایی را دور میزنند؟
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، نشریه وال استریت ژورنال مینویسد: درگیری با ایران وارد مرحلهای تازه و آسیبزا شده است؛ نوعی وضعیت تعلیق فلجکننده میان جنگ و صلح که تنگه هرمز را بسته نگاه داشته و چشمانداز تشدید تنش را در افق قرار داده است.
موشکها و بمبهایی که ایالات متحد و اسرائیل بر ایران فرو ریختند و حملات تلافیجویانه تهران، شاید با تمدید نامحدود آتشبس از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحد، متوقف شده باشند؛ اما نبرد برای کنترل این تنگه همچنان در جریان است؛ وضعیتی که معاملهگران کالا را نگران نگاه داشته و به افزایش قیمت جهانی نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه در روز چهارشنبه کمک کرده است.
روز چهارشنبه، کشتی کانتینری اپامینونداس متعلق به یونان و با پرچم لیبریا، پس از آنکه از سوی یک قایق تندرو مورد هدف قرار گرفت، دچار خسارت شدید شد؛ این را مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، وابسته به نیروی دریایی این کشور، اعلام کرد. به گفته همین مرکز، یک کشتی باری دیگر نیز در غرب ایران هدف قرار گرفت.
به گفته یکی از افراد آگاه، کشتی سوم با نام فرانچسکا (Francesca)، که متعلق به شرکت کشتیرانی مدیترانهای مستقر در ژنو است، در حالی که منتظر گذر به خلیج عمان بود، مورد حمله قرار گرفت. به گفته منابع آگاه، کشتیهای اپامینونداس و فرانچسکا پس از حملات به آبهای نزدیک سواحل ایران هدایت شدند. نیروی دریایی سپاه پاسداران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این کشتیها را توقیف کرده و به سواحل ایران منتقل کرده است.
اثر ترکشهای جنگ بر روی تقاضا
با وجود ضربات سنگینی که ارتش ایران از حملات آمریکا و اسرائیل متحمل شده، «ناوگان پشهای» سپاه، متشکل از صدها قایق تندرو کوچک، همچنان قادر است کشتیرانی تجاری را تهدید کند؛ کشتیرانیای که بدون تضمینهای قاطع مبنی بر عدم حمله، عملاً راکد مانده است. بیثباتی طولانیمدت خطر سناریوی اقتصادی کابوسواری را افزایش داده است که در آن تنگه برای ماهها عملاً بسته بماند؛ امری که فشارهای تورمی را تشدید کرده و رکود اقتصاد جهانی را عمیقتر میکند.
راشل زیِمبا، پژوهشگر ارشد وابسته در مرکز امنیت نوین آمریکا، در این رابطه میگوید: «با ادامه این وضعیت، ممکن است شاهد افزایش بیشتر قیمت نفت و رشد خطرات رکود تورمی باشیم؛ بنابراین این مسئله بر مصرفکنندگان جهانی سنگینی خواهد کرد.»
بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز نفت و فرآوردههای نفتی—حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی—در این تنگه محبوس شده است. افزایش شدید هزینهها صنایع را وادار کرده است مصرف انرژی خود را کاهش دهند؛ فرایندی که به «تخریب تقاضا» معروف است، جایی که کسبوکارها و مصرفکنندگان برای جبران کمبود شدید عرضه ناچار به کاهش مصرف میشوند. به گفته زیِمبا: «تخریب تقاضا بیشتر از افزایش عرضه خواهد بود. این میتواند پیامدهای زنجیرهای برای اقتصاد جهانی ایجاد کند.»
صندوق بینالمللی پول، هفته گذشته هشدار داد که رشد اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۶ در یک سناریوی شدید که در آن درگیری برای ماهها ادامه یابد و قیمت نفت بالا بماند، میتواند به ۲ درصد کاهش یابد؛ نرخی که تنها در عمیقترین رکودهای اخیر جهانی مشاهده شده است. این در مقایسه با سناریوی اصلی یا «مرجع» این نهاد است که در آن، حلوفصل سریع رخ میدهد و تولید جهانی در سال جاری ۳.۱ درصد رشد میکند.
کشتیهای ایرانی که محاصره را دور میزنند
به گزارش نشریه المانیتور، رفتوآمد دریایی در تنگه هرمز همچنان بهشدت محدود باقی مانده، درحالیکه مذاکرات ایالات متحد و ایران در پاکستان متوقف شده است.
گزارشها در این هفته نشان میدهند که امارات متحد عربی بهدنبال دریافت تضمینهایی از واشینگتن درباره یک خط مبادله ارزی احتمالی در صورت کاهش نقدینگی بوده است، درحالیکه سوریه گامهایی محتاطانه را برای بازگشت به اقتصاد جهانی برداشته و اتحادیه اروپا در حال احیای یک توافق همکاری طولانیمدت است.
بر اساس دادههای شرکت ردیابی محموله ورتکسا، از زمان اعمال محاصره در ۱۳ آپریل، دستکم ۳۴ نفتکش مرتبط با ایران موفق به گذر از آن شدهاند. جرج موریس، تحلیلگر این شرکت، به المانیتور گفت: «از میان حرکتهای خروجی، شش مورد بهطور قطعی حامل نفت خام ایران هستند که حدود ۱۰.۷ میلیون بشکه را شامل میشود. بهطور کلی، این کشتیها احتمالاً به سمت خریدارانی در چین و هند در حرکتاند.»
یک کشتی، ابرنفتکش با پرچم ایران به نام درنا، در ۱۷ آپریل آبهای ایران را ترک کرد و سپس فرستنده موقعیتیاب خود را خاموش کرد. بر اساس دادههای شرکت تحلیل دریایی کپلر، تا روز چهارشنبه این کشتی در سواحل جنوبغربی هند دیده شده است. همچنین، به گفته ورتکسا، دو نفتکش دیگر در ۲۰ آپریل از محاصره گذر کردند.
دادههای دیگر دریایی نیز این الگو را تأیید میکند. لوید لیست، نشریه کشتیرانی مستقر در لندن، گزارش داد که از ۱۳ آپریل تاکنون دستکم ۲۶ کشتی از «ناوگان سایه» ایران محاصره ایالات متحد را دور زدهاند. این رسانه با استناد به دادههای دریایی گزارش داد که این کشتیها همچنان از بنادر ایران وارد و خارج میشوند و محمولههایی با منشأ ایرانی صادر میکنند.
سن پارنل ،سخنگوی پنتاگون، روز سهشنبه این گزارش را رد کرد و آن را «نادرست» خواند، درحالیکه سنتکام اعلام کرد نیروهای آمریکایی از آغاز محاصره تاکنون ۲۸ کشتی را وادار به تغییر مسیر یا بازگشت به بندر کردهاند.
سپاه پاسداران روز چهارشنبه اعلام کرد که پس از گزارش حمله به سه کشتی، دو کشتی باری را در تنگه هرمز توقیف کرده است. ترافیک گذری از این تنگه اکنون فاصله زیادی با سطح پیش از جنگ—حدود ۱۳۸ کشتی در روز—دارد. طبق دادههای اخیر شرکت کپلر، تنها سه کشتی در ۲۴ ساعت گذشته از این مسیر عبور کردهاند.
پیامدهای اختلال در هرمز
صندوق بینالمللی پول در ۱۴ آپریل، پیشبینی رشد خاورمیانه را کاهش داد و اعلام کرد که بیشتر اقتصادهای خلیج فارس اکنون با خطر رکود در سال ۲۰۲۶ روبهرو هستند؛ وضعیتی که ناشی از کاهش درآمدهای صادرات انرژی است. عربستان سعودی و امارات تا حدی استثنا هستند، زیرا خطوط لوله زمینی امکان ادامه صادرات نفت را برایشان فراهم میکند.
در ۲۰ آپریل، یک نفتکش به پایانه صادرات گاز طبیعی مایع گولدن پس الانجی ترمینال در ایالت تگزاس رسید تا نخستین محموله این تأسیسات را بارگیری کند؛ نقطه عطفی برای قطر انرژی که ۷۰ درصد این پروژه آمریکایی را در اختیار دارد.
با وجود خسارات ناشی از جنگ در منطقه، غولهای نفت و گاز خاورمیانه همچنان به گسترش جهانی و انعقاد معاملات ادامه دادهاند و امارات در این زمینه بسیار فعال بوده است. برای سالها، شرکتهای ملی نفت خلیج فارس از تهاجمیترین معاملهگران جهان بودهاند و میلیاردها دلار را در سرتاسر قارهها سرمایهگذاری کردهاند تا به بازیگران جهانی متنوع در حوزه انرژی تبدیل شوند؛ اما این راهبرد اکنون ممکن است با محدودیتهای تازهای مواجه شود، حتی در حالی که جنگ آمریکا–اسرائیل–ایران ضرورت تنوعبخشی را افزایش داده است.
ریچارد برونز در این رابطه میگوید: «اختلال در هرمز دستکم دو اولویت هزینهای ایجاد میکند که ممکن است در سالهای آینده مهمتر از دنبال کردن معاملات جهانی باشد: نخست، تعمیر زیرساختهایی که مستقیماً در جریان درگیری آسیب دیدهاند؛ و دوم، ایجاد یا گسترش مسیرهای صادراتی جایگزین که از تنگه هرمز گذر نکنند، زیرا این مسیر همچون یک نقطه آسیبپذیر راهبردی آشکار شده است.»
