دیپلماسی پنهان ترکیه برای توقف جنگ ایران و آمریکا | افشای نقش نادر سازمان اطلاعات ملی ترکیه در مذاکرات آتش بس
به گزارش اقتصادنیوز، سازمان اطلاعاتی ترکیه بهطور بیسروصدا به یکی از میانجیهای کلیدی در آتشبس میان آمریکا و ایران تبدیل شد. این سازمان با استفاده از روابط خود با آمریکا، ایران و پاکستان، به کاهش تنشها کمک کرد؛ در حالی که تمرکز اصلیاش بر حفظ منافع امنیتی خود بود.
المانیتور در گزارشی مدعی شده است: یک آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران از روز چهارشنبه اجرایی شد؛ آتشبسی که عمدتا با میانجیگری پاکستان به دست آمد اما اختلافات اساسی را حلنشده باقی گذاشت.
در حالی که پاکستان بهعنوان میانجی اصلی معرفی شده، ترکیه نیز در مذاکرات غیرمستقیم میان واشنگتن و تهران، هم پیش از جنگ و هم در طول آن، نقش واسطهای ایفا کرد.
وقتی ترکیه به یک کانال پنهان میان ایران و آمریکا تبدیل شد
یک منبع ترکیهای اواخر مارس به المانیتور گفت که آنکارا یکی از چند کانال پنهانی بود که پیشنهاد آمریکا برای برگزاری گفتوگو میان ونس و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، را منتقل کرد؛ اقدامی در چارچوب نقش گستردهتر ترکیه برای هموار کردن مسیر آتشبس.
اقتصادنیوز: ابوالفتح توافق بین ایران و آمریکا را بعید میداند چراکه آمریکا اساسا به دنبال تسلیم ایران است و حاضر نیست از بخشی از خواستههای خود چشم پوشی کند؛ ترامپ فقط به دنبال امتیازگیری در زمینه هسته ای نیست بلکه او همه چیز را با هم میخواهد که شامل مسائل موشکی، منطقهای و ... نیز میشود.
در طول یک ماه، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، بیش از ۱۵۰ تماس با مقامات آمریکایی و همتایان منطقهای خود داشت؛ از جمله بیش از دوازده تماس با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران. این آمار بر اساس بررسی المانیتور از گزارشهای رسمی ترکیه به دست آمده است.
پس از آتشبس، نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، از ترکیه، چین، مصر، قطر و عربستان سعودی بهخاطر نقششان قدردانی کرد. او بعدا با رئیسجمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، نیز گفتوگو کرد و دو طرف از تلاشهای یکدیگر پیش از برقراری آتشبس تمجید کردند.
میانجی خاموش
در حالی که فیدان و اردوغان بیشتر در معرض دید هستند، گزارشها حاکی از آن است که سازمان اطلاعاتی ترکیه نیز نقش مهمی در پشتصحنه برای تسهیل آتشبس ایفا کرده است.
بر اساس گزارش شبکه دولتی تیآرتی، در جریان مذاکرات آتشبس، سازمان اطلاعات ملی ترکیه (MIT) ارتباطات مستقیم نادری را هم با مقامات غربی و هم با ایران، حفظ کرد تا پیامهای کاهش تنش دو طرف را منتقل کرده و از سوءتفاهمها جلوگیری کند.
یک منبع پاکستانی نزدیک به نهادهای دفاعی و امنیتی این کشور گفت که نقش گزارششده سازمان اطلاعاتی ترکیه در روند کاهش تنش با سابقه همکاری طولانیمدت میان آنکارا و اسلامآباد همخوانی دارد.
او گفت: میت سابقهای تثبیتشده در همکاری با سرویسهای اطلاعاتی پاکستان بهویژه در حوزه مبارزه با تروریسم و هماهنگیهای گستردهتر امنیت منطقهای دارد.
روابط اطلاعاتی ترکیه و پاکستان
ترکیه و پاکستان سالهاست روابط اطلاعاتی نزدیکی دارند و همکاریهایشان حوزههایی مانند عملیات ضدتروریسم، هماهنگیهای امنیتی مرتبط با افغانستان و ارزیابی تهدیدات منطقهای را در بر میگیرد.
این منبع افزود: اگر این موضوع را در چارچوب رابطه راهبردی عمیق میان ترکیه و پاکستان که شامل امنیت، دیپلماسی و تبادل اطلاعات است قرار دهیم، گزارشها درباره نقش میانجیگری میت کاملا با الگوهای گذشته همکاری سازگار است.
او همچنین گفت: پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، و در زمانی که افغانستان و پاکستان درگیر بودند، آنکارا بهطور بیسروصدا در حال تسهیل کانالهای کاهش تنش میان کابل و اسلامآباد بود.
دیپلماسی بدون مرز
سازمان اطلاعاتی ترکیه یکی از معدود بازیگرانی است که میتواند بهطور مستقیم با سیا، ایران و سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل ارتباط برقرار کند.
روابط ترکیه با اسرائیل از زمان جنگ غزه بهشدت تیره شده است. آنکارا میزبان حماس است و روابط گرمی با این گروه دارد؛ گروهی که حملات ۷ اکتبر علیه اسرائیل را انجام داد. دو طرف در سال ۲۰۲۳ سفرای خود را فراخواندند و آنکارا سال بعد تمامی روابط تجاری با اسرائیل را قطع کرد. همچنین در سال ۲۰۲۴، ترکیه حریم هوایی خود را به روی پروازهای خصوصی مقامات اسرائیلی بست و مانع مشارکت اسرائیل در رزمایشهای ناتو شد؛ اقداماتی که نشاندهنده عمق شکاف میان دو طرف است.
با وجود این شکاف عمیق دیپلماتیک، کانالهای اطلاعاتی همچنان باز ماندهاند. ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، در نوامبر ۲۰۲۴ در آنکارا با رونن بار، رئیس وقت شینبت، دیدار کرد تا درباره آتشبس در غزه گفتوگو کند.
چنین تماسهایی حتی در شرایط بحرانی نیز ادامه داشتهاند؛ از جمله پس از آنکه کماندوهای اسرائیلی در سال ۲۰۱۰ تعداد 9 فعال ترک را در کشتی کمکرسان «ناوگان غزه» کشتند.
به گفته علی بوراک داریجیلی، استاد دانشگاه فنی بورسا و افسر پیشین MIT، سازمان اطلاعاتی ترکیه بهخوبی در موقعیتی قرار دارد که چنین «دیپلماسی اطلاعاتی» را حفظ کند، زیرا توانایی برقراری کانالهای مستقیم هم با واشنگتن و هم با سپاه پاسداران را دارد.
او گفت: «نقش MIT بهعنوان واسطه زمانی برجستهتر شد که هاکان فیدان ریاست آن را بر عهده داشت و اکنون نیز تحت مدیریت ابراهیم کالین ادامه دارد.»
نقش ترکیه در منصرف کردن آمریکا در مسلح شدن نیروهای کرد
گزارشها همچنین نشان میدهد که سازمان اطلاعات ترکیه در منصرف کردن ایالات متحده از مسلح کردن نیروهای کرد برای جنگ با دولت ایران نقش داشته است؛ موضوعی که آنکارا آن را بهطور مستقیم با امنیت ملی خود مرتبط میداند.
دولت ترامپ به ترکیه بهعنوان یکی از اعضای ناتو و قدرتی کلیدی در منطقه متکی است؛ کشوری که هم با ایران و گروههای مورد حمایت آن در عراق ارتباط دارد و هم در سوریه نفوذ قابلتوجهی دارد، در حالی که واشنگتن تلاش میکند مسیرهای دیپلماتیک را در منطقهای بهشدت بیثبات حفظ کند.
