برخی از مهمترین سرمایهگذاریهای صنعت نفت غربی در این جنگ مورد اصابت قرار گرفته اند / آیا غولهای انرژی از جنگ بزرگ خاورمیانه جان سالم به در میبرند؟
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، بر اثر پیامدهای جنگ کنونی و حملات ناشی از آن، احتمالاً سالها طول میکشد تا زیرساختهای آسیبدیده دوباره به مدار تولید بازگردند، هرچند افزایش قیمتها فعلاً بخشی از کاهش تولید را جبران میکند.
نگینشرکت شل در آتش
به نوشته والاستریت ژورنال، درمیانه جنگ بزرگ خاورمیانه، وقتی موشکها به تأسیسات تولید گاز مایعِ پرل (Pearl) در قطر برخورد کردند، یکی از نگینهای شرکت شل از مدار خارج شد؛ کارخانهای عظیم که در میان عملیات گستردۀ جهانی این شرکت، یکی از پیچیدهترین و سودآورترین مشاغل بهشمار میآید. قطر اعلام کرد که این کارخانه بهشدت آسیب دیده است و انتظار میرود که یکی از دو خط تولید آن دستکم بهمدت یک سال تعطیل باشد.
برخی از مهمترین سرمایهگذاریهای صنعت نفت غربی در جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل، مورد هدف قرار گرفتهاند. مطابق برآورد تحلیلگران، شرکت اکسون موبیل که در قطر سهم بیشتری نسبت به هر شرکت نفتی بزرگ دیگری دارد، کموبیش یکپنجمِ تولید نفت و گاز خود را از خاورمیانه به دست میآورد. شرکت شیورون که داراییهای گازی بزرگی در سواحل اسرائیل دارد، آنها را خاموش کرده است، درحالیکه کونوکو فیلیپس سهامی در داراییهای گازی قطر دارد. به گفتۀ گلدمن ساکس، حدود ۱۷ درصد از درآمد عملیاتیِ سالانۀ شرکت توتال انرژی از نفت و گازی تأمین میشود که پشت تنگه هرمز، آبراه باریکی که خلیج فارس را به بازارهای جهانی متصل میکند، گرفتار شده است.
خسارتهایی که بهآسانی جبران نخواهند شد
به گفتۀ جیم کرین، متخصص انرژی در مؤسسۀ سیاستهای عمومی بیکر دانشگاه رایس واقع در هیوستون: «این منطقه برای شرکتهای نفتی بینالمللی آمریکا یک گاو شیرده (cash cow) بوده است. باید بسیار ناامیدکننده باشد. آنها در برخی موارد ناچارندبا هزینههای دیوانهواری بازسازی را انجام دهند.»
خسارت به پرل به تأسیساتی ضربه زد که برای وائل سوان، مدیرعامل شل، جنبۀ شخصی دارد؛ چراکه او در سمتهای پیشین خود در شرکت، بر برنامهریزی، ساخت و عملیات آن نظارت داشت. این کارخانه که هزینۀ ساخت آن نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار بوده، بزرگترین کارخانه در جهان است که گاز را به محصولات نفتی مایع تبدیل میکند و بهعنوان یکی از داراییهای برتر شرکت نفتی بریتانیایی بهشمار میآید. سوان در سال ۲۰۲۲ در جلسهای با تحلیلگران درحالیکه از عملکرد این تأسیسات تمجید میکرد، گفت: پرل «دارایی نزدیک به قلب من است.» شرکت شل اعلام کرد که تعمیرات کارخانۀ پرل حدود یک سال طول میکشد.
در دهۀ گذشته، بزرگترین شرکتهای نفتی آمریکا و اروپا سرمایۀ بسیار کمتری را برای کاوش در مرزهای تازۀ نفتی خرج کردهاند. آنها بر مشارکتهای موجود با تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز در خاورمیانه، از قبیل قطر، سعودی و امارات متحد عربی، تمرکز کردهاند، درحالیکه همزمان بر حفاریهای با مقیاس کوچکتر در منطقۀ نفتی آمریکا متمرکز بودهاند. پروژههای خاورمیانه سودهای کلانی را برای این شرکتها به همراه داشته، اما همچنین آنها را در برابر درگیریهای ژئوپلیتیک در منطقه آسیبپذیرتر کرده است.
تشدید حملات به زیرساختهای نفت و گاز خلیج فارس در هفتۀ گذشته، فاز جدیدی از جنگ را نشان داد و بحران تأمین انرژی را به بدتر شدن تهدید کرد. اکنون، این شرکتها با اختلالاتی روبرو هستند که میتوانند سالها طول بکشند. حملات به عملیات گازی قطر به دلیل نقش این کشور بهعنوان دومین تأمینکننده بزرگ گاز طبیعی مایع (LNG) در جهان، به ویژه برای اقتصاد جهانی نگرانکننده است. شرکتهای غربی شرط بستهاند که مصرف جهانی این سوخت برای دههها افزایش خواهد یافت، حتی در شرایطی که اقتصادها میکوشند خود را از سایر سوختهای فسیلی رها کنند.
سرمایهگذاریهای بزرگ در معرض خطر
در این شرایط، اِکسون در آستانۀ از دست دادن حدود ۵ میلیارد دلار از درآمد سالانۀ خود قرار دارد، زیرا حملات موشکی به تأسیسات گاز طبیعی قطر آسیب زده است؛ و بر اساس برآوردهای خسارت و از دست رفتن درآمد توسط شرکت دولتی «انرژی قطر»، این تعمیرات ممکن است تا پنج سال طول بکشد.
اِکسون سال گذشته بیش از ۳۳۰ میلیارد دلار درآمد ثبت کرد. این شرکت از سال ۱۹۵۵ در قطر حضور دارد و هماکنون سهامی در نه خط مایعسازی گاز طبیعی (LNG) و ۲۷ نفتکش دارد. این شرکت شریک ۶.۲۵ درصدی در توسعۀ میدان گازی شمال قطر است؛ یک پروژۀ عظیم توسعهای که ممکن است به دلیل درگیری با تأخیر مواجه شود. اِکسون اوایل این ماه کارکنان غیرضروری خود را از خاورمیانه تخلیه کرد.
چند سال پیش، یکی از مقامات اکسون به یک رسانه عربی گفت که این شرکت از دهه ۱۹۹۰ تاکنون ۳۰ میلیارد دلار بر روی پروژههای گازی در قطر سرمایهگذاری کرده است. در آمریکا، اِکسون با قطر در یک تأسیسات گاز طبیعی مایع در سواحل خلیج مکزیک شریک است که قرار است امسال به بهرهبرداری برسد. اِکسون همچنین در پالایشگاه سامرف شرکت آرامکوی عربستان سعودی که در سواحل دریای سرخ واقع شده است، شریک است. هفتۀ گذشته این سایت مورد هدف قرار گرفت، اما به آن آسیبی نرساند. اِکسون پنج سرمایهگذاری مشترک با آرامکوی عربستان و یک شرکت شیمیایی سعودی برای پالایش نفت به سوخت و تولید پتروشیمی دارد.
ِاکسون همچنین در امارات متحد عربی فعالیت میکند و در سرمایهگذاریهای مشترک میدانهای نفتی شریک است. افزون بر کارخانه پرل، شل نیز ۳۰ درصد سهام یک خط تولید گاز طبیعی مایع در قطر را در اختیار دارد که در جنگ آسیب ندیده است. طبق گفته گلدمن ساکس، نفت و گازی که از تنگۀ هرمز عبور میکند، ۸ درصد از سود عملیاتی این شرکت را تشکیل میدهد. شرکت اوکسیدِنتال پترولیوم، تولیدکنندۀ دیگر نفت آمریکا، سهم بزرگی در میدان گازی «شاه» در امارات دارد که پس از حمله پهپادی تولید را متوقف کرد.
«سود» ناشی از خسارت یا نادیدهگیری ریسکهای ژئوپلیتیک؟
شرکتهای خدمات نفتی مانند بیکر هیوز و اس.ال.بی. در سرتاسر خاورمیانه تجهیزات نفت و گاز ارائه میدهند. با وجود این اختلال، سهام شرکتهای بزرگ نفتی با افزایش قیمتهای نفت جهش کرده است. بسته شدن مؤثر تنگۀ هرمز بهدست ایران، قیمت نفت را به حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است. این به آن معنی است که اگر جنگ طول بکشد، سود اِکسون، شل و دیگران همچنان افزایش خواهد یافت. از آغاز جنگ، سهام اِکسون تقریباً ۵ درصد؛ شل ۹ درصد؛ و کونوکو فیلیپس ۱۲ درصد افزایش یافته است.
پیش از آغاز جنگ، بسیاری از شرکتهای نفتی از جمله ای.او.جی ریسورسز و کانتیننتال ریسورسز بهدنبال فرصتهای سرمایهگذاری در خارج از کشور بودند، زیرا نقاط جذاب کمی را در میادین نفت شیل آمریکا باقیمانده میدیدند. شیورون و دیگران در حال تشکیل تیمهای اکتشاف و بررسی سرمایهگذاریهای بیشتر در خارج از کشور برای تأمین ذخایر نفت آینده بودهاند.
به گفتۀ ایمی مایرز جاف، استاد پژوهشی امور جهانی در دانشگاه نیویورک «اکنون این پرسش مطرح است که آیا این راهبرد همچنان منطقی است و اگر چنین است، سرمایۀ خود را کجا قرار خواهید داد؟» وی ادامه داد: «آیا هنگام سرمایهگذاری نباید ریسکهای ژئوپلیتیک را جدیتر در نظر بگیرید؟»
