رمزگشایی از جدایی تاکایچی از ترامپ بعد از حمله به ایران | ژاپن چه پیشنهادی را جایگزین اعزام نیرو به تنگه هرمز می کند؟
به گزارش اقتصادنیوز؛ دیدار در کاخ سفید میان سانائه تاکایچی نخستوزیر ژاپن و دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، قرار بود یک نمایش معمول از اتحاد و همبستگی باشد و یک آزمون فشار، آنطور که حالا تبدیل شده است. برای تاکایچی، این دیدار همچنین فرصتی بود تا اعتبار خود را در حوزه دفاع و امنیت نشان دهد. ترامپ هم بر جنبههای نمادین تأکید و از تاکایچی بهعنوان نخستین نخستوزیر زن ژاپن تمجید کرد و با همان لحن آشنای خود به او گفت اگر به چیزی نیاز داشت فقط یک تلفن بزند.
سیانان در گزارشی نوشت: در روزهای اخیر، فضای دوستانه میان ترامپ و تاکایچی به شدت تغییر کرده است.
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، یکی از آسیبپذیریهای اساسی ژاپن در امنیت ملی این کشور یعنی وابستگی به انرژی را آشکار کرده است. ژاپن بیش از ۹۰ درصد نفت خام خود را از خاورمیانه وارد میکند؛ وابستگیای که پس از کاهش شدید واردات انرژی از روسیه در پی حمله ۲۰۲۲ به اوکراین، بیشتر هم شده است. هرگونه اختلال در منطقه خلیج فارس، بهویژه در تنگه هرمز که بخش قابل توجهی از نفت جهان از آن عبور میکند بلافاصله بر اقتصاد ژاپن تأثیر میگذارد.
فشار واشنگتن بر ژاپن
قیمت سوخت همین حالا هم به بالاترین سطح چندساله رسیده است؛ بهطوری که میانگین قیمت این هفته به ۱۹۰.۹ ین (۱.۲۰ دلار) در هر لیتر رسیده و انتظار میرود فشارهای تورمی گستردهتری نیز به دنبال داشته باشد. هرچند ژاپن ذخایر استراتژیک نفتی معادل بیش از ۲۵۴ روز مصرف دارد، اما توکیو از همین حالا برداشت از این ذخایر را برای تثبیت عرضه، قیمتها و آرام کردن افکار عمومی آغاز کرده است.
همزمان، فشار از سوی واشنگتن هم در حال افزایش است. ترامپ از متحدان آمریکا، از جمله ژاپن، خواسته است ناوهای جنگی برای اسکورت کشتیها در تنگه هرمز اعزام کنند. با این حال، پیامهای او کاملا یکدست نبودهاند؛ گاهی بر همکاری تأکید کرده و گاهی گفته متحدان باید خودشان بار این مسئولیت را به دوش بکشند. این تغییر مواضع باعث سردرگمی در توکیو شده، جایی که مقامها حالا در تلاشاند بفهمند ترامپ بعدی چه خواهد گفت—و در دیدار با تاکایچی چه موضعی خواهد گرفت.
ژاپن نیروی نظامی به تنگه هرمز اعزام نخواهد کرد
در عمل، بعید است ژاپن نیروهای رزمی اعزام کند. قانون اساسی صلحطلبانه این کشور پس از جنگ جهانی دوم، محدودیتهای سختی برای استفاده از نیروی نظامی ایجاد کرده است. هرچند دولتهای متوالی این محدودیتها را تا حدی بازتفسیر کردهاند و امکان دفاع جمعی محدود را در شرایط خاص فراهم کردهاند، اما هرگونه مشارکت جدی نظامی در یک جنگ تحت رهبری آمریکا با موانع حقوقی و سیاسی بزرگی روبهرو خواهد شد. نیاز به تایید پارلمان وجود دارد و حمایت عمومی هم ممکن است فراهم نباشد.
با این حال، صرف اشاره به محدودیتهای قانونی ژاپن، ترامپ را راضی نخواهد کرد. جفری کینگستون، استاد مطالعات آسیایی در دانشگاه تمپل توکیو، به سیانان گفته است: ترامپ خواهد پرسید: با ما هستید یا علیه ما؟ آیا شما معاون کلانتر ما در آسیا هستید یا نه؟
او افزود: آخرین چیزی که او (تاکایچی) میخواهد، سناریویی شبیه استارمر است، اشاره به زمانی که ترامپ، نخستوزیر بریتانیا کییر استارمر را بهخاطر عدم همراهی سریع با آمریکا در جنگ، مورد سرزنش قرار داد.
برای تاکایچی، این یک دوگانگی جدی است. محیط امنیتی ژاپن در دهههای اخیر در بدترین وضعیت خود قرار دارد؛ چین حضور نظامی خود را افزایش داده، کره شمالی برنامه موشکیاش را پیش برده و روسیه نیز فشار خود را در منطقه حفظ کرده است. در چنین شرایطی، چتر امنیتی آمریکا همچنان حیاتی است.
در عین حال، واقعیتهای سیاسی داخلی نیز مهماند. تمایل چندانی در میان افکار عمومی برای درگیر شدن در یک جنگ در خاورمیانه وجود ندارد، بهویژه جنگی که میتواند کشتیرانی، زیرساختها یا شهروندان ژاپنی را در معرض تلافیجویی قرار دهد.
خود تاکایچی نیز به این خطرات اذعان کرده و در پارلمان هشدار داده که چنین مشارکتی میتواند ژاپن را به یک هدف تبدیل کند و بر لزوم یک سیاست خارجی هوشمندانه مبتنی بر منافع ملی تأکید کرده است.
در عین حال، باید سابقه دیپلماتیک ژاپن با ایران را هم در نظر گرفت.
ژاپن دههها روابط نسبتا باثباتی با ایران داشته که عمدتا ناشی از نیازهای انرژی بوده است. در سال ۲۰۱۹، شینزو آبه، نخستوزیر وقت، بهعنوان نخستین رهبر ژاپن در بیش از ۴۰ سال به تهران سفر کرد و با رهبر فقید ایران، دیدار کرد تا میان واشنگتن و تهران میانجیگری کند. این تلاش در نهایت به سرانجامی نرسید، اما نشاندهنده رابطه خاص ژاپن با یکی از دشمنان آمریکا بود.
ژاپن چه چیزی میتواند به ترامپ ارائه دهد؟
انتظار میرود حمایت ژاپن کمتر از مشارکت مستقیم نظامی باشد، اما میتواند بهصورت لجستیکی یا مالی باشد.
ژاپن اعلام کرده در حال بررسی گزینههای قانونی ممکن است؛ گزینههایی که میتواند شامل عملیات اطلاعاتی یا نظارتی باشد، مشابه اعزام یک کشتی از نیروهای دفاع دریایی برای رصد مسیرهای کشتیرانی نزدیک تنگه هرمز در سال ۲۰۲۰.
از نظر مالی نیز انتظار میرود ژاپن دور جدیدی از سرمایهگذاریها را در قالب توافق ۵۵۰ میلیارد دلاری که پیشتر با آمریکا امضا کرده، اعلام کند. این سرمایهگذاریها احتمالاً همکاری در حوزه انرژی هستهای، گاز طبیعی مایع و حتی توسعه تولید نفت خام در آلاسکا را افزایش خواهد داد؛ مسائلی که در دوران جنگ آمریکا با ایران برای واشنگتن اهمیت کلیدی دارند.
