انقلاب جدید در کوبا از مسیر اصلاحات اقتصادی و ادغام منطقهای؟ | محاصره نفتی، زندگی در کوبا را بحرانی کرده است
به گزارش اقتصادنیوز، فشارهای نفتی آمریکا کوبا را به بحران کشانده است؛ اما همین بحران ممکن است راه را برای اصلاحات اقتصادی و ادغام این کشور در اقتصاد آمریکای شمالی باز کند.
جزیرهای که روزی نماد انقلاب بود
روبرتا لاخوس در پروجکت سیندیکیت نوشت: از سال ۱۹۵۹ که نیروهای فیدل کاسترو حکومت فولخنسیو باتیستا در کوبا را سرنگون کردند، این کشور به الگویی الهامبخش برای چپگرایان آمریکای لاتین و در عین حال نقطهای حساس برای آمریکا در منطقه تبدیل شد. در طول دهههای اخیر، برخی پیشبینی می کردند که حکومت کوبا سقوط خواهد کرد، اما این پیشبینیها هیچگاه تحقق نیافت.
نفت کوبا در محاصره آمریکا
این روزها اما شرایط متفاوت تر به نظر میرسد. دولت دونالد ترامپ پس از به دست گرفتن کنترل صنعت سوختهای فسیلی ونزوئلا، جریان نفت کوبا را محاصره کرده است؛ فشاری که اقتصاد شکننده جزیره را وارد مرحله جدیدی از بحران کرده است.
اقتصادنیوز: برخی از کسانی که سالها زندگی و شخصیت ترامپ را مطالعه کردهاند، معتقدند که او در ذهن خود به دنبال پروژهای بزرگتر است؛ پروژهای به منظور کنار گذاشتن نظم جهانی فعلی و جایگزینی آن با نظمی جدید، با امضای خاص شخص او است
هرچند ترامپ اخیرا محدودیت فروش خصوصی نفت به کوبا را تا حدی کاهش داده، اما کارزار فشار اقتصادی او باعث شده تا شرایط انسانی در این کشور بهشدت وخیم شود؛ وضعیتی که خطر موج جدیدی از مهاجرت دریایی به سمت آمریکا و مکزیک را افزایش داده است.
خطر موج گسترده مهاجران
فلوریدا نزدیکترین ایالت آمریکا به کوبا است. این ایالت احتمالا می تواند ورود مهاجران را مدیریت کند. پیش از این نیز در سال 1980، حدود ۱۲۵ هزار کوبایی پس از برداشته شدن موقت ممنوعیت خروج از کشور توسط کاسترو، از طریق دریا خود را به میامی رساندند؛ رویدادی که به «مهاجرت دریایی ماریل» معروف شد.
با این حال چنین موجی میتواند بحران سیاسی بزرگی را ایجاد کند، بهویژه در شرایطی که سیاستهای مهاجرتی دولت ترامپ سختگیرانهتر از گذشته است.
در سوی دیگر، شبهجزیره یوکاتان در مکزیک قرار دارد که مقصد مهمی برای مهاجران کوبایی محسوب میشود. با این حال، این جزیره امکانات و منابع کافی برای پذیرش تعداد زیاد پناهجویان را ندارد؛ مسئلهای که در سالهای اخیر بهوضوح قابل مشاهده بوده است.
از ایجاد فشار تا مشارکت اقتصادی
تحلیلگران توصیه می کنند که برای کاهش رنج مردم کوبا و جلوگیری از بحران های مهاجرتی جدید، سیاستهای تازه و خلاقانهای لازم است. به جای تهدید به تصاحب دوستانه کشور، دولت آمریکا میتواند خود را بهعنوان یک شریک تجاری بالقوه معرفی کند.
چنین رویکردی مستلزم لغو تحریم تجاری کوباست؛ تحریمی که پیشتر باراک اوباما تلاش کرد تا آن را کاهش دهد، اما اختلافات سیاسی در آمریکا مانع تحقق کامل آن شد.
شرایط برای اصلاحات اقتصادی فراهم است
زمان برای چنین تغییری مناسب به نظر میرسد. قرار است اواخر امسال توافق تجاری آمریکا، مکزیک و کانادا مورد بازبینی مشترک اعضا قرار گیرد. در چنین فضایی، کشورهای عضو میتوانند دعوت از کوبا برای پیوستن به این چارچوب اقتصادی را بررسی کنند.
گردشگری اصلیترین منبع درآمد کوباست و بیش از نیمی از گردشگران سالانه این کشور از آمریکا، کانادا و مکزیک هستند. علاوه بر این، رهبران کوبا بارها علاقه خود را برای جذب سرمایهگذاری خارجی نشان دادهاند.
ترکیب این عوامل با خطر فروپاشی اقتصادی میتواند دولت کوبا را به سمت اصلاحات اقتصادی و گذار به اقتصاد بازار با چارچوب قانونی شفاف سوق دهد.
مسیری که قبلا امتحان شده است
چنین تحولی بیسابقه نیست. نمونه مشابه آن را میتوان در گسترش اتحادیه اروپا به کشورهای اروپای شرقی، پس از فروپاشی کمونیسم مشاهده کرد.
چشمانداز عضویت در اتحادیه اروپا انگیزهای قدرتمند برای اصلاحات داخلی در این کشورها ایجاد کرد. هرچند آزادسازی اقتصادی در ابتدا شوکهایی به همراه داشت، اما بسیاری از این کشورها اکنون وضعیت اقتصادی بهمراتب بهتری دارند.
برای مثال، هلند در سالهای اخیر به یکی از موفقترین اقتصادهای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. گسترش اتحادیه نهتنها به رشد اقتصادی کمک کرد، بلکه امنیت منطقه را نیز تقویت کرد.
پیوندهای مشترک فرهنگی
در مقایسه با اروپا، کشورهای آمریکای شمالی اشتراکات فرهنگی بیشتری دارند. سه زبان اصلی منطقه، انگلیسی، اسپانیایی و فرانسوی است که پیوندهای فرهنگی میان این کشورها را تقویت کردهاند.
همچنین اجرای توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی در سال ۱۹۹۴ همکاری اقتصادی میان کشورها را گسترش داد. ترامپ که در دوره نخست ریاستجمهوری خود تهدید به لغو این توافق کرده بود، در نهایت آن را با توافق جدید آمریکا، مکزیک کانادا جایگزین کرد؛ توافقی که موجب تقویت قواعد تجارت منطقهای شد.
نتیجه این روند آن بود که مکزیک به بزرگترین شریک تجاری آمریکا تبدیل شد وکانادا نیز در جایگاه بعدی قرار گرفت. امروزه این سه اقتصاد بیش از گذشته در هم ادغام شدهاند و توان رقابتی بیشتری در برابر چین دارند.
ترامپ گرفتار در جنگ علیه ایران
دولت ترامپ هم اکنون با چالشهای متعددی روبهروست. قیمتها همچنان بالاست و جنگ میان آمریکا و اسرائیل با ایران میتواند فشار اقتصادی بیشتری را بر رأیدهندگان آمریکایی وارد کند.
افزودن کوبا به چارچوب اقتصادی آمریکای شمالی میتواند بازار بزرگتری ایجاد کرده و دسترسی به مواد معدنی حیاتی مانند نیکل و کبالت را افزایش دهد و گذار کوبا به اقتصاد بازار را بدون استفاده از زور، ممکن سازد.
فرصتی که شاید یکبار پیش بیاید
در تاریخ سیاست خارجه آمریکا نمونه های مشابه وجود دارد. برای مثال، دیدگاههای ضدکمونیستی شدید ریچارد نیکسون به او امکان عادی سازی روابط آمریکا با چین را در دهه ۱۹۷۰ داد.
به همین ترتیب، مواضع سختگیرانه ترامپ ممکن است به او اجازه دهد تا بدون متهم شدن به سازش، مسیر آشتی با کوبا را هموار کند.
در این میان مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا که خود از فرزندان مهاجران کوبایی است، میتواند نقش مهمی را در چنین روندی ایفا کند.
تحول از مسیر اصلاحات اقتصادی
مردم کوبا دههها که با مشکلات اقتصادی، مهاجرت اجباری و جدایی خانوادهها دستوپنجه نرم کردهاند. شاید ایده یک انقلاب تازه در کوبا عجیب به نظر برسد، اما این بار ممکن است این تحول نه با خشونت، بلکه از مسیر اصلاحات اقتصادی و ادغام منطقهای رخ دهد.
اگر چنین اتفاقی بیفتد، انقلاب بعدی کوبا شاید نخستین انقلاب آرام و مسالمتآمیز در سال های اخیر باشد.
