اروپا آماده چرخش به سمت پوتین | زلنسکی قربانی منافع تجاری میشود؟ | هزاران شرکت اروپایی روسیه را ترک نکردند
به گزارش اقتصادنیوز، مقامهای اروپایی ژانویه امسال با این تصور به اجلاس مجمع جهانی اقتصاد در داووسِ سوئیس رفتند که فرصتی خواهند داشت تا با همتایان آمریکایی خود درباره وضعیت مذاکرات صلح اوکراین گفتوگو کنند. اما در عوض، آنها ناچار شدند تمرکز خود را روی جلوگیری از وقوع یک درگیری نظامی با متحد ناتویی خودشان بر سر گرینلند بگذارند.
فارن پالیسی در گزارشی نوشت: اکنون، پس از آن اتفاقات، اروپا به سراغ پلن بی خود در مورد اوکراین رفته است. امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه و جورجیا ملونی نخستوزیر ایتالیا هر دو خواستار گفتوگوهای مستقیم با روسیه شدهاند. این درحالیست که این بلوک تلاش میکند بهتدریج اما با قطعیت، وابستگی خود به ایالات متحده را بهویژه در حوزههایی که برای امنیتش حیاتی است، کاهش دهد.
مکرون در اواخر دسامبر گفت اروپاییها باید چارچوب درست را برای گفتوگوی درست با روسها پیدا کنند و وضعیت کنونی را که در آن اروپاییها در صندلی عقب نشستهاند و آمریکا رهبری مذاکرات صلح میان روسیه و اوکراین را برعهده دار، غیر ایدهآل توصیف کرد.
او در همین سخنرانی گفت که بهزودی دوباره مفید خواهد بود که با ولادیمیر پوتین صحبت کنیم. ملونی هم گفت که به باور او زمان آن فرا رسیده که با رئیسجمهور روسیه صحبت شود. او گفت: اگر اروپا فقط با یکی از دو طرفِ حاضر در میدان صحبت کند، میترسم سهم و نقشی که میتواند ایفا کند محدود باشد.
تغییر در راهبرد اروپا
تغییر در راهبرد اروپا در قبال روسیه، توسط خود دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده برانگیخته شده است؛ کسی که نهتنها اروپاییها را هنگام تدوین طرح صلحی که بهطور مستقیم بر امنیت اروپا اثر میگذارد، از اتاق مذاکرات بیرون گذاشته، بلکه پیشنهاد ۲۸ بندی صلح او برای جنگ روسیه و اوکراین، شامل بازگرداندن روسیه به اقتصاد جهانی نیز بوده است و طبق گزارش والاستریت ژورنال، وعده داده که جریان صادرات انرژی روسیه به اروپای غربی دوباره احیا شود.
کارشناسان به فارن پالیسی گفتهاند که نخستین طرح ترامپ ظاهراً این را وعده میداد که مسکو بتواند از داراییهای مسدودشده روسیه که در اروپا قرار دارند برای پروژههایی استفاده کند که برای شرکتهای آمریکایی و روسی سودمند باشد. این پیشنهاد بدون هیچ گفتوگوی قبلی با پاریس، بروکسل یا برلین مطرح شده بود.
اروپا اکنون خود را در یک نقطه عطف میبیند: یا باید معاملهگری با روسیه را به ترامپ واگذار کند و هیچ اطمینانی نسبت به نتیجه نداشته باشد، یا باید رویکردی عملگرایانه در پیش گیرد و با وجود پایینترین سطح روابط در تاریخ اخیر، خودش به پوتین نزدیک شود.
اروپاییها شاید علاقهای به بازسازی روابط با روسیه پس از تهاجم این کشور به اوکراین و ادامه استفاده روسیه از پهپادها برای تهدید قلمرو ناتو نداشته باشند، اما میدانند که این ممکن است نتیجه اجتنابناپذیر هر توافقی باشد. و آنها از همین حالا چنین احتمالی را مطرح کردهاند. در نخستین پاسخ به طرح ۲۸ بندی ترامپ، پیشنهادی که مورد حمایت قدرتهای اروپایی بود، بند مربوط به روابط اقتصادی را بازنویسی کرد و اعلام داشت که روسیه بهصورت تدریجی دوباره در اقتصاد جهانی ادغام خواهد شد.
اهرمهای اروپا در قبال روسیه چیست؟
اهرمهای کلیدی اروپا برای انجام معامله خودش روشن است: فشار اقتصادی ناشی از تحریمها و میلیاردها دلار دارایی منجمدشده روسیه که در حوزه قضایی اتحادیه اروپا قرار دارد. اما اروپاییها ترجیح میدهند رفع تحریمها مرحلهای و محدود باشد؛ یعنی پاداشی تدریجی برای رفتار بهتر روسیه، نه امتیازدهی یکباره ترامپ برای معاملهگری شخصیاش با پوتین.
علاوه بر تلاش برای گرفتن شروط بهتر در هر توافق احتمالی، کارشناسان تجارت گفتهاند که بسیاری از کشورهای اروپایی هرگز روابط تجاری خود با روسیه را بهطور کامل قطع نکردند؛ امری که شکاف جدی میان مواضع علنی و سیاست اقتصادی واقعی را نشان میدهد.
راهبرد اتحادیه اروپا تا اینجا بیشتر نشاندهنده یک توقف در روابط تجاری با روسیه بوده تا یک خروج کامل.
با وجود تهاجم روسیه به اوکراین، هزاران شرکت اروپایی هرگز روسیه را ترک نکردند. آنها به موانع حقوقی، تعهدات مربوط به اشتغال محلی و حاشیه سود اشاره میکردند. طبق دادههای پروژه لیو راشا که کسبوکارهای خارجی در روسیه را ردیابی میکند، بیش از ۲۳۰۰ شرکت خارجی تصمیم گرفتهاند به شکلی در روسیه باقی بمانند، در حالی که تنها ۵۴۷ شرکت بهطور کامل خارج شدهاند.
در میان کشورهای اتحادیه اروپا، شرکتهای آلمانی بزرگترین گروه را تشکیل میدهند که همچنان باقی ماندهاند یا هنوز کاملا خارج نشدهاند: ۳۷۷ شرکت؛ در حالی که فقط ۸۳ شرکت آلمانی کاملاً روسیه را ترک کردهاند. فرانسه در رتبه دوم قرار دارد: تنها ۳۹ شرکت فرانسوی کاملا از روسیه خارج شدهاند، اما ۱۴۷ شرکت هنوز به شکلی فعالاند. بیش از ۱۴۰ شرکت ایتالیایی نیز همچنان در روسیه فعالیت دارند، در حالی که فقط ۸ شرکت کاملاً خارج شدهاند.
انگیزههای تجاری از اخلاقیات پیشی گرفتهاند
آندری اونُپریِنکو معاون مدیر توسعه در «مدرسه اقتصاد کییف» و رئیس پروژه لیو راشا، به فارن پالیسی گفت بسیاری از شرکتهایی که هنوز در روسیه فعالاند، ظاهرا تداوم اقتصادی را بر نگرانیهای اعتباری یا اخلاقی ترجیح میدهند و تصمیمات خود را اغلب در قالب قراردادها، منافع سهامداران و پیچیدگیهای حقوقی توجیه میکنند، نه در قالب همسویی سیاسی با اهداف تحریمهای اتحادیه اروپا.
او افزود: این روند نشان میدهد که انگیزههای تجاری همچنان از ضرورت سیاسی برای قطع کامل رابطه پیشی میگیرند.
محدودیتهای اتحادیه اروپا مدتهاست آشکار بوده است؛ از جمله اعطای معافیتهای مختلف در تحریمهای موجود و حرکت بسیار کند در هدف قرار دادن کسبوکارهای روسی. از زمان آغاز جنگ تمامعیار، اتحادیه اروپا ۱۹ بسته تحریمی ارائه داده و هر بار اسامی بیشتری اضافه کرده و فشار را افزایش داده است، اما هرگز تا نهایت ممکن پیش نرفته است.
اتحادیه اروپا واردات گاز خط لولهای را به شدت کاهش داده، اما واردات گاز طبیعی مایع که از ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۱۵ درصد در سال بعد کاهش یافته بود، در سال ۲۰۲۴ دوباره افزایش یافت و به سطح پیش از جنگ بازگشت. در سال ۲۰۲۵ اتحادیه اروپا همچنان ۱۳ درصد از گاز مایع مورد نیاز خود را از روسیه وارد میکرد. اتحادیه اروپا همچنان به واردات کود شیمیایی روسیه وابسته است. هرچند سهم کلی روسیه از واردات کود اتحادیه اروپا در سهماهه سوم سال ۲۰۲۵ به ۱۳ درصد کاهش یافته بود، روسیه همچنان دومین تأمینکننده بزرگ این بلوک باقی ماند. همچنین شمشهای فولادی روسیه همچنان از طریق شرکتهای تابعه محلی در اتحادیه اروپا فروخته میشوند.
طبق تحقیقی از اوکرانیسکا پراودا ، شرکت فولاد نوولیپتسک که متعلق به الیگارش روس، ولادیمیر لیسین است، همچنان شمشهای فولادی را به چندین کشور اروپایی صادر میکند. این رسانه گزارش داده که این شرکت بهطور عمیق در زنجیره تأمین صنایع دفاعی روسیه ادغام شده و به دستکم ۲۲ مرکز مرتبط با بخش دفاعی روسیه، از جمله تولیدکنندگان پهپاد و موشکهای کروز و بالستیک، تأمین کرده است. با این حال، نه نوولیپتسک و نه لیسین توسط اتحادیه اروپا تحریم نشدهاند.
علاوه بر این، غول انرژی روسیه لوکاویل تا این لحظه از یک ممنوعیت سراسری یا مسدودسازی دارایی در سطح اتحادیه اروپا گریخته است.
در پاسخ به پرسشها درباره لوکاویل، یک سخنگوی اتحادیه اروپا گفت بحثهای مربوط به تحریمها محرمانه است و کاملاً در اختیار کشورهای عضو قرار دارد: این تحریمها با اجماع ۲۷ کشور عضو تصویب میشود. اتحادیه اروپا نمیتواند درباره آنها بهصورت علنی اظهار نظر کند.
سخنگوی اتحادیه اروپا افزود: در حال حاضر، روساتم در فهرست تحریمهای ما قرار ندارد، هرچند اتحادیه اروپا دسترسی روسیه به کالاها و فناوریهای مرتبط با حوزه هستهای، از جمله از طریق روساتم را محدود کرده است. کایا کالاس دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا، در ماه اوت به نمایندگی از کمیسیون اروپا به پارلمان اروپا گفت: کمیسیون متعهد است واردات هستهای از روسیه را به شکل تدریجی، منظم و امن کاهش داده و کنار بگذارد.
اروپاییها همچنان به روسیه وابستهاند
در مجموع، اروپاییها تلاش کردهاند واردات روسیه را قطع کنند، اما همچنان وابسته باقی ماندهاند. آنها در اعمال تحریمها متحد عمل نکردهاند و برای اولویت دادن به نگرانیهای اقتصادی داخلی، راههای استثنا و حفرههای مختلف ایجاد کردهاند. بسیاری از کسبوکارهای اروپایی ترجیح میدهند ارتباط خود را با مسکو حفظ کنند و روابط را از سر بگیرند.
روابط اتحادیه اروپا و روسیه دیگر به دوران امیدوارانه پیش از تهاجم روسیه به اوکراین بازنخواهد گشت؛ زمانی که اروپاییها باور داشتند تجارت میتواند گرایشهای اقتدارگرایانه پوتین را مهار کند. اما با توجه به شرایط فعلی، اروپا همین حالا نیز به زورگوی منطقهای خود متصل است و اعطای امتیازات اقتصادی، ممکن است بهزودی به یک اجبار و اجتنابناپذیری تبدیل شود.
ارسال نظر