ترامپ نگران نفت ونزوئلا است نه «گذار دموکراتیک» | دلسی رودریگز روی لبهٔ تیغ حکومت می‌کند

به گزارش اقتصادنیوز، هیچ‌کس نمی‌توانست سناریویی را که اکنون در کاراکاس در حال وقوع است تصور کند. نخست، نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، و همسرش سیلیا فلورس، در شب دوم ژانویه، در عملیاتی نظامی از سوی ایالات متحده که ۸۳ کشته بر جا گذاشت، ربوده شدند و به واشنگتن منتقل شدند. سپس، دلسی رودریگز، معاون رئیس‌جمهور و وفادارِ سرسختِ مادورو، دو روز بعد به‌عنوان رهبر موقت سوگند یاد کرد و از آن زمان به نظر می‌رسد کاملا رضایت دونالد ترامپ را جلب کرده است. ارتش کشور و گروه‌های شبه‌نظامی انقلابی هیچ اعتراضی نکرده‌اند.

لوموند در گزارشی نوشته است: ونزوئلا بازار نفت خود و همچنین زندان‌هایش را گشوده است. بسیاری از شهروندان ونزوئلایی که از سرعت تحولات و فضای غالبِ عدم‌قطعیت شوکه شده‌اند، در خانه مانده‌اند. در همین حال، دانشمندان علوم سیاسی دچار سردرگمی شده‌اند.

ونزوئلایی‌ها سردرگم‌اند

آیا کشور در حال تجربه یک گذار دموکراتیک است؟ یا همان‌طور که برخی ونزوئلایی‌ها با طعنه گفته‌اند، آیا کشور صرفا در حال «گذار به‌سوی گذار» است؟ آیا دولت بازآرایی‌شده‌ای که زیر نظارت ایالات متحده شکل گرفته، قادر خواهد بود دوام بیاورد؟ اعلام قانون عفو عمومی برای زندانیان سیاسی در روز جمعه، ۳۰ ژانویه، پس از ماهی که در آن هیچ‌چیز قطعی به نظر نمی‌رسید، از آینده‌ای ممکنِ دیگر برای کشور حکایت دارد.

به گفتهٔ بنیگنو آلارکون، دانشمند علوم سیاسی، نوعی دگرگونی در رژیم رخ داده است که شرطی لازم، اما نه کافی، برای گذار دموکراتیک به شمار می‌آید. مارگاریتا لوپس مایا، تاریخ‌دان، وضعیت را با یک تصویر توصیف کرد: چندین قفل سنگین بر درِ دموکراسی زده شده بود. مداخلهٔ آمریکا، که در داخل کشور از حمایت بسیار گسترده‌ای برخوردار بوده، آن‌ها را شکسته است. اما هنوز نمی‌دانیم آیا و چه زمانی آن در نهایت باز خواهد شد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از یک برنامه سه‌مرحله‌ای برای ونزوئلا خبر داده است که شامل تثبیت، بازسازی و گذار می‌شود، بی‌آن‌که جدول زمانی مشخصی ارائه دهد.

لحن سنجیده

لوپس مایا گفت وضعیت در میدان عجیب‌وغریب است. یکی از چهره‌های اپوزیسیون مستقر در کاراکاس توضیح داد: هیچ‌چیز مثل قبل نیست و در عین حال همه‌چیز همان است. خیابان‌ها آرام‌اند، نیروهای انتظامی کم‌سروصدا عمل می‌کنند و چهره‌های تاریخیِ جنبش سیاسی مادورو بیش از هر زمان دیگری در تلویزیون حضور دارند. 

بیشتر ناظران از پیش‌بینی پرهیز کرده‌اند. با این حال، همگی بر یک نکته توافق دارند: ترامپ ظاهرا بیش از دموکراسیِ ونزوئلا، نگران نفت آن است. آمریکایی‌ها پنهان نکرده‌اند که قصد دارند از احیای صنعت نفت ونزوئلا که بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان را در خود دارد، منتفع شوند. رودریگز چاره‌ای جز تبعیت ندارد؛ در غیر این صورت باید بهای بسیار سنگینی، احتمالاً سنگین‌تر از مادورو بپردازد.

ولادیمیر ویِیِگاس، تحلیلگر، می‌گوید: دلسی بر لبهٔ تیغ حکومت می‌کند. رئیس‌جمهور فرماندهی عالی ارتش را بازآرایی کرده و برخی از نزدیکان خود را به تیم حکومتی‌اش گماشته است. او همچنان همبستگی خود با رئیس‌جمهور مادورو را نشان داده و گاه‌وبیگاه از آمریکایی‌ها انتقاد کرده است، هرچند لحنش سنجیده باقی مانده است. ویِیِگاس گفت: خانم رودریگز باید پایگاه خود را قانع کند که پروژهٔ انقلابی همچنان دست‌نخورده است. این مأموریت دشوار است. با این همه، برخلاف همه انتظارها، جنبش مادورو و دلسی در یک ماه گذشته وحدتی تزلزل‌ناپذیر از خود نشان داده است.

مداخله آمریکا امیدهایی را برای آزادی زندانیان سیاسی برانگیخت. از ششم ژانویه، مقامات وعده دادند تعداد زیادی از زندانیان را آزاد کنند. با این حال، آزادی‌ها تنها قطره‌چکانی بوده است: بنا بر اعلام سازمان «فورو پنال»، در مجموع فقط ۳۱۰ زندانی آزاد شده‌اند که ۱۵۱ نفر از آن‌ها در هفتهٔ پایانی ژانویه رها شده‌اند. در همین حال، بیش از ۷۰۰ نفر همچنان پشت میله‌های زندان‌اند.

اختیارات صلاحدیدیِ بیش از حد

خوانیتا گوبرتوس، مدیر بخش قارهٔ آمریکا در دیده‌بان حقوق بشر، گفت: مسئولیت گذشتهٔ دلسی رودریگز، به‌عنوان بخشی از زنجیرهٔ فرماندهی، در قبال نقض حقوق بشرِ صورت‌گرفته توسط SEBIN به‌روشنی تثبیت شده است. او افزود که نه اصلاح نیروهای امنیتی، نه پاکسازی و نه برچیدن دستگاه‌های سرکوبگر کشور، تاکنون حتی مورد بحث قرار نگرفته است. این موضوع اولویت ترامپ نبوده است.

ونزوئلایی‌ها تشنه دموکراسی‌اند و بیش از هر چیز مشتاق بهبود شرایط معیشتی به‌شدت شکننده خود هستند. دولت دلسی از این امر آگاه است. روز پنج‌شنبه، ۲۹ ژانویه، مجلس ملی قانون هیدروکربن‌ها را تصویب کرد تا به سرمایه‌گذاران خصوصی اجازه دهد بار دیگر منابع عظیم نفتی کشور را بهره‌برداری کنند.

اکتشاف، تولید، انتقال و فروش؛ شرکت‌های خصوصی اکنون مجازند همهٔ این فعالیت‌ها را انجام دهند. بنا به صلاحدید دولت، حتی ممکن است نقش دولت به حداقل کاهش یابد. فرانسیسکو مونالدی، پژوهشگر دانشگاه رایس در هیوستونِ تگزاس، گفت: آخرین بقایای الگوی ملی‌گرایانهٔ منابع نفتیِ [رئیس‌جمهور تاریخی] هوگو چاوز به خاک سپرده شد. انقلاب بولیواری اکنون به پایان رسیده است.

برخی از این نتیجه ابراز تأسف کرده‌اند. حزب کمونیست ونزوئلا از پسرفت تاریخی و برچیدن نظام‌مند حاکمیت نفتی کشور انتقاد کرد. در همین حال، برخی کارشناسان نفت گفته‌اند قانون جدید برای بازگرداندن سرمایه‌گذاران خصوصی کافی نخواهد بود، زیرا به باور آنان این قانون اختیارات صلاحدیدی بیش از حدی به دولت می‌دهد.

ترامپ از نتیجه کار در ونزوئلا راضی است

ترامپ اما از وضعیت ابراز رضایت کرده است. در ۳۱ ژانویه، او از توافق همکاری انرژی میان ونزوئلا و هند با تأیید آمریکا استقبال کرد. رئیس‌جمهور آمریکا به خبرنگاران توضیح داد: هند وارد می‌شود و به‌جای خرید نفت از ایران، نفت ونزوئلا را می‌خرد. بنابراین ما همین حالا هم این معامله را انجام داده‌ایم. او افزود چین هم خوب است که بیاید و نفت بخرد. ترامپ با یادآوری این‌که واشنگتن اکنون «کنترل» ونزوئلا را در دست دارد، اضافه کرد: ما مقدار زیادی نفت خواهیم فروخت، مقداری را خودمان برمی‌داریم و [ونزوئلایی‌ها] مقدار زیادی برمی‌دارند، و اوضاع‌شان خیلی خوب خواهد شد. آن‌ها بیش از هر زمان دیگری پول درخواهند آورد و این به نفع ما هم خواهد بود.

ترامپ همچنین به وضعیت ماریا کورینا ماچادو، چهرهٔ اپوزیسیون، پرداخت؛ کسی که برخلاف انتظار همگان، کاملا از روند گذارِ در حال وقوع در کاراکاس کنار گذاشته شده است. با این حال، ماچادو نماد اپوزیسیون رادیکال ونزوئلاست که نزدیکی زیادی به حزب جمهوری‌خواه آمریکا دارد و همواره خواستار مداخلهٔ نظامی ایالات متحده بوده است.

او در ۱۵ ژانویه در کاخ سفید پذیرفته شد و مدال جایزهٔ صلح نوبلی را که یک ماه پیش در اسلو دریافت کرده بود به رئیس‌جمهور تقدیم کرد. ترامپ از این حرکت بسیار استقبال کرد، اما این برای بازگرداندن او به صحنهٔ رویدادها کافی نبود. وقتی خبرنگاری روز شنبه از رئیس‌جمهور آمریکا دربارهٔ سرنوشت ماچادو پرسید، او با شور و شوق چندانی پاسخ داد: دوست دارم بتوانم کاری در این‌باره انجام دهم و شاید طرف‌ها را کنار هم بنشانم... فکر می‌کنم [ماچادو] آدم بسیار خوبی است … اما هم‌زمان باید بگویم که رهبری فعلی کار خیلی خوبی انجام می‌دهد. 

 چرا باید تیمی را که کاملاً در برابر او تمکین می‌کند، تغییر داد؟