جایگزین بنادر جنوبی در شرایط جنگی | فرشچیان: بنادر شمالی و مسیر ترکیه توان پذیرش بار ترافیکی خلیجفارس را ندارند
به گزارش اقتصادنیوز، درپی توقف مبادلات تجاری و حملونقل در بنادر جنوبی کشور، به دنبال جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و کشیدهشدن آن به کشورهای حاشیه خلیجفارس، پرسشهای زیادی پیرامون مسیرهای جایگزین برای تامین کالاهای اساسی و مواد اولیه مطرح شده است.
برخی از کارشناسان معتقدند، بنادر شمالی و یا مسیرهای زمینی همسایگان غربی و شرقی میتوانند به عنوان گزینههای موازی عمل کنند. «اقتصادنیوز» در گفتوگو با احمدرضا فرشچیان، عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی، ابعاد فنی و لجستیکی این فرضیه را بررسی کرده است.
فرشچیان معتقد است؛ ظرفیت بنادر جنوب «بندر امام» و «بندر شهیدرجایی» به قدری عظیم است که هیچ مسیر جایگزینی در کوتاهمدت قادر به پر کردن این خلا نخواهد بود.
اقتصادنیوز: سید علی حسینی کارشناس حوزه حمل و نقل معتقد است که با توجه به ذخیرهسازی دولت برای ماه رمضان و عید نوروز، تا حدود یک ماه آینده شاهد بروز مشکل در بازار نخواهیم بود، اما در صورت طولانی شدن جنگ تامین کالای اساسی با مشکل روبرو خواهد شد.
او با تاکید بر محدودیتهای زیرساختی در شمال کشور تصریح کرد: بنادر شمالی به لحاظ تجهیزات و گنجایش، ابدا با قطبهای تجاری جنوب قابل مقایسه نیستند و توان پذیرش این حجم عظیم از بار ترافیکی را ندارند.
این فعال اقتصادی در بخش دیگری از این گفتگو، مسیرهای جایگزین نظیر عبور کالا از دریای سیاه و رودخانه ولگا یا استفاده از بندر مرسین ترکیه را به دلیل طولانی بودن زمان حمل و محدودیت ظرفیت ناوگان جادهای، راهحلی دشوار و پرهزینه دانست.
مشروح گفتگوی احمدرضا فرشچیان، عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی با اقتصادنیوز را در ادامه میخوانید.
***
*با توجه به توقف موقت مبادلات و حملونقل در بنادر جنوبی کشور، این پرسش مطرح است که آیا میتوان از بنادر شمالی یا مرزهای دیگری نظیر پاکستان و ترکیه به عنوان جایگزین برای ترانزیت کالا استفاده کرد؟
بنادر شمالی کشور در مقایسه با پایانههای استراتژیک جنوب، از امکانات و زیرساختهای بسیار نامحدودی برخوردار هستند و تجهیزات و توان عملیاتی آنها به هیچوجه با ظرفیتهای عظیم و کلیدی بندرعباس و بندر شهید رجایی قابل مقایسه نیست. بر همین اساس، بنده تصور نمیکنم بنادر شمالی اساسا از نظر فنی و عملیاتی، توان و گنجایش پذیرش این حجم انبوه از بار و ترافیک کالا را داشته باشند.
علاوه بر محدودیتهای فنی و زیرساختی، مسئله اقتصاد حملونقل نیز مطرح است؛ دور زدن مسیرهای اصلی و انتقال کالا به بنادر شمالی، هزینههای لجستیکی بسیار سنگینی را به فرآیند واردات تحمیل میکند. این افزایش هزینهها بهویژه در قیمت تمامشده کالاهای اساسی و مواد اولیه ارزانقیمت، اثرات تورمی چشمگیری بر جای خواهد گذاشت.
اگرچه آمار دقیق توانمندی و ظرفیت اسمی هر بندر در اختیار سازمان بنادر و دریانوردی است، اما آنچه از شواهد میدانی مشهود به نظر میرسد این است که بنادر شمالی کشور بههیچعنوان کشش و پتانسیل مدیریت چنین بار ترافیکی سنگینی را ندارند.
*در صورت تداوم شرایط فعلی، آیا امکان استفاده موقت از ظرفیت بنادر شمالی به جای مسیرهای جنوبی (مانند امارات) وجود دارد؟
اگر چاره دیگری باقی نماند، میتوان به صورت موقت به این گزینه اندیشید؛ اما همانطور که اشاره شد، بعید میدانم ظرفیت کافی در این بخش وجود داشته باشد. امیدواریم این امکان فراهم شود، اما محاسبات دقیق فنی در مورد ظرفیتهای هر بندر و تعیین مسیرهای دسترسی کالا به بنادر شمالی، بر عهده سازمان بنادر و دریانوردی است و آنها باید در این خصوص نظر نهایی را اعلام کنند.
مسیر جایگزین برای ترانزیت بنادر جنوبی نداریم
*جناب فرچشیان، به لحاظ لجستیکی، کالاها از چه مسیری باید به بنادر شمالی برسند؟ آیا زیرساختهای فعلی پاسخگوی این تغییر مسیر هستند؟
در واقع، ما در حال حاضر حتی مسیر ترانزیتی مشخص، توسعهیافته و آمادهای برای جایگزینی بنادر جنوبی در اختیار نداریم. طبق بررسیهای فنی، کالاها در این سناریو ناگزیرند ابتدا از پهنه دریای سیاه وارد رودخانه ولگا شده و پس از طی مسافتی طولانی و عبور از قلب خاک روسیه، خود را به بنادر شمالی ایران برسانند.
این مسیر به لحاظ عملیاتی بسیار دشوار، زمانبر و پیچیده است و بهواسطه تعدد دفعات تخلیه، بارگیری و مسافت پیموده شده، هزینههای لجستیکی گزافی را به زنجیره تأمین کالا تحمیل خواهد کرد. بنابراین، نباید با سادهانگاری تصور کرد که این جایگزینی راهبردی در کوتاهمدت و به سادگی امکانپذیر خواهد بود؛ چرا که زیرساختهای فعلی برای چنین جابهجایی عظیمی طراحی نشدهاند.
*با این اوصاف، در این حوزه میتوان روی همکاری و مسیرهای عبوری از کشور روسیه حساب کرد؟
بله، همانطور که اشاره شد مسیر رود ولگا از قلب روسیه میگذرد و ناگزیر باید روی همکاری روسیه حساب کرد؛ اما مسئله اصلی همچنان طولانی بودن مسیر و هزینههای بسیار بالای آن است. در مورد کالاهای اساسی نیز باید به این نکته اشاره کنم که در حال حاضر بخشی از این کالاها از مسیر شمال تامین میشود، اما انتقال کل حجم واردات کشور به این مسیر، کاملا به ظرفیت بنادر بستگی دارد که در شرایط فعلی محدود است.
نکته اینجاست که بنادر امام خمینی و بندرعباس، پایانههای بسیار عظیمی هستند و جایگزینی این دو قطب اصلی واردات کالا به هیچ عنوان به سادگی امکانپذیر نیست. با بررسی آمارهای سنوات گذشته به روشنی مشخص میشود که چه حجم بالایی از کالاهای مورد نیاز کشور از این دو بندر وارد شده است؛ لذا تحمیل این بار سنگین به بنادر شمالی از منظر تحلیلی و اجرایی بسیار دشوار است.
توقف کالا در بنادر جنوبی
*در حال حاضر وضعیت ارتباط تجاری ایران با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در چه سطحی قرار دارد؟
ارتباط ما با این کشورها برای تامین و ورود کالا قطع شده است. کالاها در بنادر متوقف شدهاند، تخلیه نمیشوند یا به طور کلی بلوکه شدهاند و فعلا باری به سمت بنادر خلیج فارس نمیآید. با این حال، بنده معتقدم این ارتباط دوباره برقرار خواهد شد؛ چرا که ترانزیت کالا برای کشورهای حوزه خلیج فارس منافع اقتصادی قابل توجهی به همراه دارد و آنها از این سود چشمپوشی نخواهند کرد.
باید امیدوار بود که این مسائل هرچه سریعتر به خیر و خوشی به پایان برسد؛ هرچند ممکن است این فرآیند زمانبر باشد و در این مدت با مشکلاتی مواجه شویم. پس از پایان این وضعیت، مسئولان باید رایزنیهای دیپلماتیک و تجاری را آغاز کنند تا مسیرها مجددا بازگشایی شود.
* آیا به غیر از مسیرهای دریایی، مسیرهای جایگزین دیگری برای عبور از این بحران وجود دارد؟ برای مثال مسیر ترکیه چقدر میتواند راهگشا باشد؟
مسیر بندر مرسین ترکیه نیز مطرح است، اما آن مسیر هم ظرفیت بسیار محدودی دارد. انتقال کالا به بندر مرسین و سپس حمل آن با کامیون به داخل کشور، نمیتواند حجم عظیم کالاهای مورد نیاز را پوشش دهد. تحت هر شرایطی، ما به مسیرهای دریایی جنوبی خود نیاز مبرم داریم؛ زیرا حجم کالایی که از بنادر جنوب وارد میشود با هیچ مسیر دیگری از جمله ترکیه یا عراق قابل مقایسه نیست. آمارهای ورودی گمرکات کشور که در دسترس عموم قرار دارد، به خوبی گویای این تفاوت فاحش در حجم کالاهاست.
*چقدر احتمال میدهید که پس از پایان تنشها، تجارت ما به دوران اوج خود در حوزههای خلیج فارس، دریای عمان، چابهار و مکران بازگردد؟
قطعا این اتفاق خواهد افتاد. این مسیرها، شریانهای اصلی و حیاتی تجارت کشور هستند و بازگشت به آنها اجتنابناپذیر است. هرچند بازگشت به شرایط عادی ممکن است مستلزم زمان باشد، اما تردیدی نداشته باشید که تجارت کشور به این مسیرهای راهبردی بازخواهد گشت.
