چگونه در کوبایِ امروز، برخی رفقا برابرتر از بقیه هستند؟ | اقتصاد دو لایه در جامعه برابری‌طلب

به گزارش اقتصادنیوز، در کوبای امروز، برخی از رفقا برابرتر از دیگران هستند.

به نوشته فایننشیال تایمز، در حالی که این جزیره تحت حاکمیت کمونیست‌ها تحت فشار اقتصادی فزاینده دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، به شکل عمیق‌تری در بحران فرو می‌رود، می‌توان استیک درجه یک خورد، ماشین‌های آخرین مدل راند و چراغ‌ها را روشن نگه داشت – البته اگر توانایی خریدشان را از بخش خصوصی وابسته و پررونق داشته باشید.

در جامعه‌ای که زمانی برابری‌طلب بود، اقتصادی دو لایه ریشه دوانده است. داراها از غذای وارداتی از ایالات متحده لذت می‌برند و سوار وسایل نقلیه برقی می‌شوند که با پنل‌های خورشیدی شارژ می‌شوند، در حالی که ندار‌ها با جیره‌های ناچیز از فروشگاه‌های دولتی امرار معاش می‌کنند، پیاده به محل کار می‌روند و در تاریکی در خانه جمع می‌شوند.

خبر مرتبط

چگونه زندگی در کوبا غیرممکن شد؟ | ضربه به قدرت نرم سوسیالیستی

اقتصادنیوز: با خروج پزشکان کوبایی از ونزوئلا، هاوانا از یک منبع حیاتی درآمد خارجی محروم می‌شود.

تنها راه نجات؟

موج فراگیری شرکت‌های خصوصی وابسته به دولت زمانی آغاز شد که دولت کوبا در سال 2021 گروه اولیه‌ای از مشاغل کوچک و متوسط را قانونی اعلام کرد. این بخش به سرعت گسترش یافت و بیش از 11000 شرکت در دو سال بعد ثبت شدند. کوبایی‌های کارآفرین، مغازه‌های کوچک در اتاق‌های جلویی خانه‌هایشان یا غرفه‌های بازار در خیابان‌ها برپا می‌کنند.

مانند معادل‌هایشان در اروپای شرقی در پایان جنگ سرد، آنها طعم غذای وارداتی آمریکایی را ارائه می‌دهند - که در تضاد کامل با غذاهای مزخرفی است که در شرکت‌های دولتی ارائه می‌شود.

آن‌ها برای بسیاری در این جزیره، به ویژه پس از آنکه ترامپ سال گذشته تحریم تجاری ایالات متحده را تشدید و در ژانویه اعلام کرد که می‌خواهد منابع نفتی کوبا را برای تحت فشار قرار دادن دولت برای مذاکره با واشنگتن قطع کند، یک راه نجات فراهم کرده‌اند. یکی از این کارآفرینان در هاوانا گفت: «بخش خصوصی دلیل این است که بسیاری از کوبایی‌ها هنوز می‌توانند غذا بخورند. اگر آن‌ها به دولت متکی بودند، گرسنه می‌ماندند».

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، پیشنهاد کرده که رهبران کمونیست کوبا می‌توانند به عنوان بخشی از یک توافق گسترده‌تر با واشنگتن، به بخش خصوصی فضای بیشتری برای فعالیت بدهند. او هفته گذشته در مصاحبه‌ای در مونیخ به بلومبرگ گفت: «مهم است که مردم کوبا آزادی بیشتری داشته باشند، نه فقط آزادی سیاسی، بلکه آزادی اقتصادی. «رژیم کوبا هیچ درک اساسی از ماهیت تجارت و صنعت ندارد و مردم از این بابت رنج می‌برند. بنابراین فکر می‌کنم مطمئناً تمایل آنها برای شروع ایجاد فرصت‌هایی در این زمینه، یکی از راه‌های بالقوه پیش رو است».

در فقر شدید

اما قیمت‌های بازار آزاد که توسط فروشگاه‌های خصوصی اعمال می‌شود، فراتر از توان کوبایی‌هایی است که حقوق دولتی می‌گیرند و اقوام سخاوتمندی در خارج از کشور ندارند. رصدخانه حقوق بشر کوبا، یک گروه حقوق بشری مخالف، سال گذشته تخمین زد که ۸۹ درصد از کوبایی‌ها در فقر «شدید» زندگی می‌کنند.

در یکی از غرفه‌های هاوانا، یک کیسه شکر وارداتی از برزیل و یک بسته آرد روی هم رفته بیش از ۱۲۰۰ پزو قیمت داشتند - تقریباً درآمد دو هفته یک مستمری‌بگیر و تقریباً دستمزد یک هفته یک کارمند با حقوق متوسط دولتی ماهانه ۶۰۰۰ پزو. یک خانم مسن که با تمام توان مالی خود - دو تخم‌مرغ به قیمت ۹۰ پزو برای هر کدام – خرید کرده بود، توضیح داد: «من آنها را برای نوه‌ام خریدم چون او باردار است». حدود یک سوم کوبایی‌ها در بخش خصوصی کار می‌کنند، جایی که حقوق‌ها می‌تواند بسیار بالاتر باشد. 

برای برخی دیگر، جمعیت ۴ میلیونی مهاجران، راه نجاتی فراهم می‌کند. فروشگاه‌های آنلاین مواد غذایی، مانند سوپرمارکت۲۳، به اقوام آن‌ها اجازه می‌دهند تا سفارش خود را در خارج از کشور ثبت کنند و در کم‌تر از چهار ساعت در هاوانا تحویل بگیرند. برخی دیگر راه‌هایی برای ارسال ارز خارجی به اعضای خانواده در جزیره پیدا می‌کنند. این ارزها را می‌توان در بازار سیاه با قیمت ۵۰۰ پزو به ازای هر دلار، به جای نرخ رسمی ۲۴ پزو، مبادله کرد.

شر ضروری؛ مانند کودکی که سرش را به دیوار می‌کوبد

زندگی برای بخش خصوصی هم‌چنان پیچیده است. رژیم کوبا در سال ۲۰۲۴ ترمزها را کشید - حداکثر تعداد کارمندان در هر شرکت را به ۱۰۰ نفر محدود کرد و شرکت‌های خصوصی را مجبور کرد تا با ارز محلی هزینه دریافت کنند و از طریق واسطه دولتی برای واردات کالا کار کنند. به گفته یکی از مشاوران تجاری در هاوانا: «دولت کوبا مانند کودکی است که سرش را به دیوار می‌کوبد. باید حداقل سه بار سرش را به دیوار بکوبد تا متوجه شود که باید راه دیگری را امتحان کند«.

با این وجود، این بحران دولت را مجبور کرده تا با بخش خصوصی که آن را یک شر ضروری می‌داند، کنار بیاید. مقامات گاهی اوقات بخش خصوصی را به خاطر تورم یا «احتکار» سرزنش می‌کنند، اما اذعان دارند که نقش حیاتی ایفا می‌کند. طبق گزارش شورای تجارت و اقتصاد غیرانتفاعی ایالات متحده و کوبا، ایالات متحده در 11 ماه اول سال 2025، 444 میلیون دلار کالا به کوبا صادر کرده که 13 درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشته است. این صادرات عمدتاً کالاهای کشاورزی، غذا و دارو بوده است که از تحریم واشنگتن معاف هستند. جو گارسیا، نماینده سابق کنگره دموکرات از فلوریدا که با کوبا ارتباط دارد، گفت: «آزادسازی مشاغل کوچک تنها پروژه دولت است که در 15 سال گذشته «موفقیت داشته است».

باتلاق مالی

از جمله موانعی که آنها با آن روبرو هستند، دستکاری مداوم دولت با نرخ ارز است که یک باتلاق مالی برای کوبایی‌ها ایجاد کرده است. برای توضیح این سیستم، یک تاجر محلی هرمی را ترسیم کرد که سلسله مراتب محلی پول را نشان می‌دهد. 

در پایین‌ترین قسمت، انتقال‌های الکترونیکی پزوهای کوبایی برای پرداخت به بخش دولتی وجود دارد. این پول‌ها به دلیل کمبود اسکناس در پایین، ضعیف هستند، به این معنی که دریافت‌کنندگان باید در بانک‌ها صف بکشند تا پول برای خرج کردن داشته باشند.

بخش بالاتر پزوهای نقدی، MLC قرار دارد، یک «پزو قابل تبدیل» که فقط به شکل الکترونیکی وجود دارد اما از نظر مفهومی معادل دلار است؛ سپس دلارهای نقدی سبز؛ و درست در بالا، دلارهایی که در خارج از کشور نگهداری می‌شوند و می‌توانند هزینه واردات را بپردازند.

کسب‌وکار پررونق

با وجود پیچیدگی‌ها، بخش خصوصی پررونق، برخی از بازرگانان کوبایی را به اندازه کافی ثروتمند کرده است که بتوانند از پس خوراکی‌های لذیذ و ماشین‌های جدید برآیند. در یک اغذیه‌فروشی اسپانیایی در یک خیابان مسکونی آرام در هاوانا، احتیاط حرف اول را می‌زند. یک دستیار فروش گفت که اکثر مشتریان شامپاین کروگ، ژامبون ایبری با تغذیه با بلوط و استیک‌های ممتاز آن را به صورت آنلاین سفارش می‌دهند. آیا آنها خارجی هستند؟ او با لبخند پاسخ داد: «نه، کوبایی‌های زیادی وجود دارند». چند بلوک آن طرف‌تر، گداها در خیابان دنبال ته‌مانده غذا می‌گردند، در حالی که این فروشگاه، فوی گراس فرانسوی جزیره را با قیمت شیشه‌ای ۲۷ دلار و گوشت گاو کوبه را با قیمت کیلویی ۲۰۰ دلار عرضه می‌کند.

در وومی، کمتر از یک کیلومتر از مرکز دولت هاوانا در میدان انقلاب، بیش از ۶۰ وانت و خودروی تویوتای وارداتی به فروش می‌رسد که قیمت برخی از آنها ۴۵۰۰۰ یورو است. یک فروشنده می‌گوید: «کسب و کار خوب است، تقاضای زیادی وجود دارد.»

24 ساعت در صف بنزین

سوخت موضوع بحرانی دیگری است. از زمانی که ترامپ ماه گذشته منابع نفت وارداتی کوبا را قطع کرد، صف‌ها در معدود پمپ بنزین‌هایی که هنوز بنزین می‌فروشند، به طرز چشمگیری طولانی‌تر شده است. رانندگان باید قیمت بازار ۱.۳۰ دلار برای هر لیتر را بپردازند و ممکن است تا ۲۴ ساعت برای پر کردن باک منتظر بمانند و در ماشین‌های خود بخوابند. یک راه حل وجود دارد: تعداد کمی که توانایی خرید آنها را دارند، خودروهای هیبریدی یا اسکوترهای برقی وارد می‌کنند و آنها را با استفاده از پنل‌های خورشیدی روی سقف خانه شارژ می‌کنند.

ویلیام لئوگرانده، متخصص کوبا در دانشگاه آمریکایی واشنگتن، گفت: آخرین باری که کوبا سختی‌های زیادی را تجربه کرد، پس از فروپاشی حامی اصلی آن، اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، چنین شکاف آشکاری بین ثروتمندان و فقرا وجود نداشت. او گفت: «این یک مشکل سیاسی برای دولت است. در دهه ۱۹۹۰، کوبایی‌ها همه در یک قایق بودند، به اصطلاح، و حس... اجتماع و همبستگی وجود داشت. اکنون، نابرابری بسیار مشهود است و این یک شکایت سیاسی برای مردم است.»

نزدیک به شکست؟

ترامپ ماه گذشته گفت که معتقد است دولت کوبا «نزدیک به شکست» است، در حالی که روبیو گفت که دولت «دوست دارد» تغییر رژیم در هاوانا را ببیند، اما لزوماً این اتفاق را نخواهد افتاد.

با عمیق‌تر شدن بحران، بسیاری از کوبایی‌ها مجبور شده‌اند خودشان از خودشان مراقبت کنند. هتل‌های دولتی به دلیل کمبود گردشگر، کارکنان خود را اخراج کرده‌اند، در حالی که ساخت و سازها در پی فقدان سیمان متوقف شده‌اند. 

آلخاندرو در میان انبوه زباله‌هایی که در خیابان‌های مرکز هاوانا بدون جمع‌آوری انباشته شده‌اند، به دنبال بطری‌های پلاستیکی می‌گردد. او توضیح داد: «آنها به ازای هر بطری 10 پزو به من می‌دهند، البته تا زمانی که بطری‌ها در شرایط عالی باشند تا بتوانند دوباره از آنها استفاده کنند. اما من باید ابتدا آنها را از داخل و خارج تمیز کنم. در یک روز خوب، می‌توانم 400 پزو درآمد داشته باشم.»