«قویِ سیاه» هلیوم؛ شوک غیرمنتظره جنگ خاورمیانه به صنعت جهانی هوش مصنوعی | اگر کانتینرها نرسند توافقی در کار نیست!
به گزارش اقتصادنیوز، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نه تنها بر منابع انرژی تأثیر میگذارد، بلکه به شدت منابع گاز نامرئی هلیوم را که برای خنک کردن ابزارهای ساخت تراشه هوش مصنوعی و روشن نگه داشتن اسکنرهای MRI ضروری است، کاهش میدهد.
شوک به بازار عنصر کمیاب
به نوشته والاستریت ژورنال، عرضه جهانی هلیوم - محصول جانبی گاز طبیعی که بیشتر به خاطر بالا نگه داشتن بادکنکهای مهمانی شناخته میشود - با توقف صادرات گاز طبیعی از قطر، که حدود یک سوم از کل گاز جهان را تامین میکند، در حال کاهش است.
اقتصادنیوز: بزرگترین شهر امارات، خود را به عنوان یک پناهگاه امن و آفتابگیر در منطقهای بیثبات، به فعالان اقتصادی و گردشگران خارجی معرفی کرد. اکنون جنگ این تصویر را به چالش کشیده است.
این کاهش، بازاری را که به سرعت نمیتوان برای آن جایگزینی یافت، تحت فشار قرار داده و تولید همه چیز را از نیمههادیها گرفته تا اجزای پهپادهای نظامی و موشکهای فضایی تهدید میکند.
هلیوم پس از هیدروژن دومین عنصر رایج در جهان است، اما در زمین کمیاب است، چرا که عمدتاً در غلظتهای کم در گاز طبیعی وجود دارد. تولیدکنندگان انرژی آن را از متان، نیتروژن و سایر گازها جدا میکنند و سپس آن را به عنوان مایع فوق سرد ارسال میکنند. به گفته فعالان این صنعت، در حالی که بسیاری از تولیدکنندگان تراشه و صنایع دفاعی بلافاصله کمبود را احساس نخواهند کرد، تأمینکنندگان از قبل به برخی از مشتریان گفتهاند که انتظار کاهش عرضه و افزایش قیمتها را داشته باشند.
به گفته ناظران بازار، کاربران هلیوم که عمدتاً از طریق قراردادهای بلندمدت، عرضه را تضمین میکنند، اکنون برای محمولههای کمیاب کوتاهمدت بازار فوری تلاش میکنند، چرا که جنگ باعث شده قیمتها بیش از دو برابر شود. کره جنوبی، تولیدکننده بزرگ تراشه که به شدت به عرضه قطر وابسته است، برای حجم بیشتری از این گاز به تولیدکنندگان آمریکایی نزدیک شده است.
قوی سیاه؛ ریسک تنشهای ژئوپلتیک
به گفته کلیف کین، مدیر امور بازرگانی و خارجی پالسار، یک شرکت اکتشاف هلیوم که با پروژههایی در مینهسوتا و گرینلند فعال است: «این اتفاق بزرگی است که همیشه از وقوع آن میترسیدیم، این رویداد قوی سیاه است. این فقط یک نقطه اوج برای تعیین اینکه چه کسی میتواند مولکولهای خود را دریافت کند و چه کسی نمیتواند، خواهد بود.»
هلیوم عمیقاً در بسیاری از صنایع مدرن ریشه دارد. این گاز گرما را به طرز فوقالعادهای منتقل میکند و آن را برای خنکسازی سریع ایدهآل میکند. سازندگان تراشه از آن برای حفظ دمای پایدار در حین حکاکی ویفرهای سیلیکونی به نیمهرساناهای پیشرفته استفاده میکنند.
برای بسیاری از کاربردهای خنککننده نیمهرسانا در حال حاضر، هلیوم جایگزین آسانی ندارد. صنعت پزشکی از آن برای خنک کردن آهنرباهای ابررسانا در داخل اسکنرهای MRI استفاده میکند. هلیوم از فناوری هوافضا، از جمله ماموریتهای ناسا، پشتیبانی میکند، جایی که برای پاکسازی مخازن سوخت موشک استفاده میشود. همچنین در تولید فیبر نوری و کاربردهای دفاعی کلیدی است.
به گفته رالف گابلر، مدیر تحقیقات S&P Global Energy متخصص در گازهای صنعتی: «شوک هلیوم، آسیبپذیری عمیقتری را در ساخت هوش مصنوعی برجسته میکند: وابستگی شدید به مراکز در معرض تنشهای ژئوپلیتیکی».
اختلال بزرگ و وضعیت اضطراری
این گاز تجدیدناپذیر توسط تجزیه رادیواکتیو در اعماق زمین تولید میشود و پس از آزاد شدن به هوا میرود. سال گذشته، جهان حدود ۱۹۰ میلیون متر مکعب هلیوم تولید کرد - به اندازهای که برای پر کردن تقریباً ۷۶۰۰۰ استخر شنا به اندازه المپیک کافی است. اختلال در حمل و نقل گاز طبیعی مایع قطر، مستقیماً خوراک هلیوم را محدود کرده است. قطر تقریباً تمام هلیوم خود را از طریق تنگه هرمز، شاهراه حیاتی کالاهای اساسی که به دلیل جنگ مسدود شده، صادر میکند.
حتی اگر جنگ به سرعت پایان یابد و تنگه بازگشایی شود، برخی از خسارات به راحتی جبران نخواهند شد. قطر اعلام کرد که حملات به کارخانه LNG راس لفان در اوایل ماه مارس خسارات گستردهای را به بار آورده که صادرات سالانه هلیوم را 14 درصد کاهش داده و تعمیر آن میتواند تا پنج سال طول بکشد.
برخی از تأمینکنندگان در حال حاضر در حال جیرهبندی هستند. شرکت تأمینکننده گاز صنعتی ایالات متحده، ایرگس، با اشاره به قطع برق قطر، اوایل این ماه وضعیت اضطراری اعلام کرد و طبق نامهای به یکی از مشتریان گفته فقط تا نیمی از تقاضای هلیوم ماهانه معمول آنها را تأمین میکند. ایرگس همچنین به مشتری گفت که 13.50 دلار به ازای هر صد فوت مکعب بالاتر از قیمت قرارداد اضافه خواهد کرد. به گفته کین، خریداران هلیوم از هند و برزیل نیز در روزهای اخیر از تأمینکنندگان خود اخطارهای وضعیت اضطراری دریافت کردهاند.
در به در به دنبال فروشنده
از آنجا که کاربردهای صنعتی هلیوم بسیار گسترده است، کمبود آن به طور همزمان در چندین بخش و کشور در حال گسترش است. مقامات کره جنوبی هشدار دادهاند که کمبود طولانی مدت عرضه به تولید نیمههادیهای این کشور آسیب خواهد رساند. طبق گزارش فیچ ریتینگز، این کشور سال گذشته حدود دو سوم واردات هلیوم خود را از قطر تأمین میکرد.
در روزهای اخیر، آژانس توسعه تجارت و سرمایهگذاری کره در مورد گزینههای تأمین با تأمینکنندگان هلیوم ایالات متحده تماس گرفته است. تایوان نیز با خطرات مشابهی روبرو است زیرا برای بخش بزرگی از تأمین هلیوم خود به قطر متکی است. در آلمان، گروه صنایع شیمیایی VCI اعلام کرد که این درگیری نگرانیهایی را در مورد تنگناهای تأمین مواد اولیه، از جمله هلیوم، ایجاد کرده است. ایالات متحده، بزرگترین تولیدکننده گاز در جهان، در حال حاضر از این وضعیت مصونتر است، اگرچه تحلیلگران میگویند قطع طولانی مدت گاز قطر نیز به آن آسیب جدی خواهد رساند.
شرکتها در حال حاضر برای یک بحران بزرگتر در عرضه آماده میشوند. فیچ گفت که تولیدکنندگان بزرگ تراشه آسیایی ارزیابیهای جامعی از موجودی هلیوم انجام دادهاند. آنیش کاپادیا، بنیانگذار شرکت مشاورهای AKAP Energy مستقر در بریتانیا، گفت که مشتریان با تماسهای زیادی در مورد تأثیرات قریبالوقوع مواجه هستند و افزود که تأمینکنندگان گاز احتمالاً اولویت را به تولیدکنندگان تراشه و تصویربرداری پزشکی میدهند.کاپادیا گفت: "اولین قربانیان، بادکنکهای مهمانی هستند: شما به راحتی میتوانید به آنجا کمتر اختصاص دهید و با چند والدین عصبانی کنار بیایید. اما واضح است که وقتی یک سوم عرضه جهانی را یک شبه از بازار خارج میکنید، تأثیر قابل توجهی در همه زمینهها خواهد داشت."
پسلرزههایی فراتر از بازار انرژی
در همین شرایط، فایننشیال تایمز هم این موضوع را مورد بررسی خود قرار داده و متذکر شده جنگ در خاورمیانه، تامین هلیوم را مختل کرده و تهدیدی برای تولیدکنندگان تراشه و مراقبتهای بهداشتی ایجاد کرده است. بر اساس این گزارش، ترس از کمبود هلیوم پس از کاهش تولید جهانی از زمان آغاز جنگ، در حال افزایش است، زیرا تأثیر این درگیری فراتر از بازارهای انرژی به سایر بازارهای حیاتی و زنجیرههای تأمین گسترش مییابد.
به نوشته این روزنامه، تولید هلیوم در جهان بسیار متمرکز است. طبق گزارش سازمان زمینشناسی ایالات متحده، قطر 30 تا 40 درصد از تولید جهانی را تشکیل میدهد و پس از ایالات متحده در رتبه دوم قرار دارد. در حالی که قیمتگذاری هلیوم مبهم است و بیشتر معاملات به صورت خصوصی بین خریداران و فروشندگان مذاکره میشود، شواهد نشان میدهد که هزینه این گاز از زمان از بین رفتن صادرات خلیج فارس افزایش یافته است.
کلیف کین، مدیر بازرگانی شرکت اکتشافی پالسار هلیوم، گفت از قراردادی که هفته گذشته با قیمت 0.90 دلار در هر فوت مکعب، تقریباً سه برابر سطح قبل از جنگ، توافق شده بود، اطلاع دارد، زیرا خریداران برای تأمین کوتاهمدت تلاش میکردند. او افزود که واردکنندگان در کره جنوبی، قطب اصلی صنعت نیمههادی، "به هر جایی دست دراز کرده بودند" و "درها را به سختی باز میکردند" تا گاز را تأمین کنند.
هلیوم نقش حیاتی در تولید نیمههادیها ایفا میکند، جایی که از این گاز با رسانایی حرارتی بالا برای خنک کردن ویفرها هنگام حکاکی مدارهایشان استفاده میشود. همچنین در بخشهایی از بخش مراقبتهای بهداشتی، جایی که به عنوان خنککننده برای الکترومغناطیسهای قدرتمند در اسکنرهای MRI استفاده میشود، بسیار حیاتی است.
به گفته فیل کورنبلوث از شرکت مشاوره هلیوم کورنبلوث، این گروه فرانسوی بیش از 70 درصد هلیوم خود را از قطر تأمین میکند. آنیش کاپادیا، بنیانگذار شرکت مشاوره انرژی AKAP، تخمین میزند که حجم هلیوم قطر امسال در مقایسه با سال 2025 یک سوم کاهش خواهد یافت، که معادل 11 درصد از عرضه جهانی سال گذشته است. یکی از مشاوران صنعتی گفت که برخی از تولیدکنندگان نیمههادی و الکترونیک آمریکایی و اروپایی شروع به پرسیدن این سوال کردهاند که از کجا میتوانند منابع جدید هلیوم پیدا کنند.
اگر کانتینرها نرسند توافقی در کار نیست!
تاکایوشی اوراموتو، مدیر شرکت واردکننده هلیوم ژاپنی، نیپون هلیوم، گفت که با سیلی از درخواستها از سوی تولیدکنندگان نیمهرسانا در داخل و خارج از کشور برای یافتن منابع جایگزین مواجه شده است. او گفت که در حال حاضر جریان زیادی از ایالات متحده به ژاپن وجود دارد، اما پس از دو ماه «فشار به تدریج افزایش مییابد و مدیریت آن دشوار خواهد شد».
کوون سئوک-جون، استاد دانشگاه سونگ کیون کوان در سئول، گفت که اگرچه یک جنگ کوتاه ممکن است هزینه میکروچیپها را افزایش دهد، اما اگر جنگ بیش از سه ماه طول بکشد، میتواند تولید را محدود کند. او افزود که اگر یک شوک انرژی باعث رکود شود، «چرخه گستردهتر ممکن است به اوج زودتری برسد».
به گفته کارل جکسون، بنیانگذار شرکت مشاوره SSoT مستقر در سنگاپور، کارخانههای تراشه معمولاً فقط دو تا چهار هفته موجودی در محل دارند، زیرا هلیوم مایع ماندگاری بسیار کوتاهی دارد. او هشدار داد که اختلالات عرضه میتواند برخی از خریداران را قادر به تأمین تحویل نکند. او گفت: «تعهد قراردادی با تحویل محصول درب منزل شما یکسان نیست. اگر کانتینرها نتوانند به شما برسند، قرارداد بیمعنی است.»
در بخش پزشکی، مارک جانسون از دانشکده پزشکی دانشگاه میسوری گفت که در صورت قطع شدید و طولانی مدت عرضه، ممکن است برخی از سیستمهای تصویربرداری پزشکی مجبور به تعطیلی شوند. با این حال، شرکت Premier Inc که از طرف بیمارستانهای ایالات متحده، منابع هلیوم را تأمین میکند، گفت که اگرچه جنگ باعث افزایش قیمتها شده، اما این بخش هنوز به طور گسترده مختل نشده است. این شرکت گفت: «آنچه ما در حال بررسی آن هستیم هزینه و زمانبندی است - نه دسترسی.» در همین حال، شرکت Siemens Healthineers، تولیدکننده MRI، اعلام کرد که «یک استراتژی کاهش خطر قوی ایجاد کرده و موقعیتهای مشابه را در گذشته با موفقیت مدیریت کرده است».
